Tại sao tắc kè hoa lại có thể đổi màu?

Tắc kè hoa là một loài bò sát sống trong các khu rừng ở Madagascar, lục địa châu Phi, Anatolia, Ấn Độ... Chúng thường lặng lẽ chờ trên cành cây, hai mắt đảo theo nhiều hướng khác nhau để quan sát. Khi côn trùng bay đến gần, tắc kè hoa nhanh chóng vươn chiếc lưỡi dài có đầu phình to và tiết dịch dính để bắt mồi.

Sở dĩ tắc kè hoa có tên gọi đặc biệt như vậy là vì màu sắc cơ thể của chúng thường xuyên thay đổi. Vậy tại sao chúng có thể đổi màu? Và trong điều kiện nào thì sự đổi màu diễn ra?

Hiện nay, chúng ta biết rằng khi môi trường sống thay đổi về ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, hoặc khi tắc kè hoa bị tác động bởi cảm xúc như sợ hãi, các tế bào sắc tố trong da sẽ dịch chuyển, dẫn đến thay đổi màu sắc cơ thể. Đây là một kiểu thích nghi của động vật với môi trường tự nhiên.

Giữa biểu bì và chân bì của tắc kè hoa có các tế bào sắc tố phân tán. Chúng chịu sự điều khiển của hệ thần kinh và hormone, làm cho màu sắc cơ thể đậm hoặc nhạt khác nhau. Hoạt động và sự phối hợp giữa các loại tế bào sắc tố tạo nên sự biến đổi màu. Chẳng hạn, khi tế bào sắc tố đen giãn ra, cơ thể thường sẫm màu hơn; khi tế bào sắc tố đen và vàng cùng thu hẹp, da có thể hiện màu xám.

Trong tế bào sắc tố đen có nhân tế bào và những hạt nhỏ màu nâu đen gọi là sắc tố đen. Các hạt sắc tố này có thể di chuyển trong tế bào; khi phân tán rộng, da trở nên sẫm hơn. Tế bào sắc tố đen cũng có thể vươn các chân giả giống như sinh vật biến hình; khi chân giả co lại, màu cơ thể nhạt đi. Tế bào sắc tố trắng dưới cường độ ánh sáng khác nhau có thể làm da ánh màu xám nâu hoặc xanh xám. Tế bào sắc tố vàng giúp da chuyển sang màu vàng hoặc xanh lục. Sự giãn và co của tế bào sắc tố hồng điều tiết mức độ và sự phân bố của màu hồng.

Có người từng tiến hành nhiều thí nghiệm và nhận thấy khi tắc kè hoa bị chiếu dưới ánh sáng mạnh, màu cơ thể nhạt hơn; khi ở môi trường tối, màu cơ thể sẫm lại. Cũng có ý kiến cho rằng nhiệt độ cao khiến sắc tố thu hẹp, da chuyển nhạt; khi nhiệt độ hạ thấp, sắc tố mở rộng khiến da sẫm hơn; khi môi trường khô ráo, da có thể trở nên trắng bệch. Một số dược phẩm hóa học cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng đổi màu. Ngoài nhiều yếu tố tự nhiên tác động trực tiếp, hormone do tuyến yên dưới não tiết ra cũng giữ vai trò quan trọng trong sự thay đổi màu sắc, mà lượng hormone tiết ra lại liên quan đến các kích thích thần kinh khác nhau. Vì thế, khả năng đổi màu để phòng vệ của tắc kè hoa cũng chịu sự điều khiển gián tiếp của hệ thần kinh.