Con rồng ở truyền thuyết là loài động vật nào?

Chúng ta thường nói “rồng cuốn hổ ngồi”, “long phượng hiện hình”, dường như trên Trái Đất từng có một loài vật như rồng. Nhưng các nhà khảo cổ học cho rằng, trên thực tế rồng chỉ là loài vật do con người tưởng tượng. Không chỉ ở Trung Quốc và phương Đông, phương Tây cũng có truyền thuyết về rồng; nếu không thì tiếng Anh đã không có từ “dragon”. Vậy loài vật chỉ tồn tại trong truyền thuyết này bắt nguồn từ đâu?

Nhìn theo tranh ảnh, rồng giống một loài bò sát. Trong chữ tượng hình thời Ân Thương, chữ “rồng” chẳng qua là chữ “rắn” thêm sừng trên đầu, vì thế nguyên mẫu của rồng có thể là rắn. Vậy tại sao người xưa không lấy thẳng rắn làm biểu tượng quyền lực, mà lại tưởng tượng ra rồng?

Bối cảnh tạo nên hình tượng rồng - loài vật to lớn đầy uy lực - chính là những vùng sông ngòi phát triển. Thời cổ đại, khoa học kỹ thuật còn lạc hậu, công trình thủy lợi chưa phát triển. Những con sông như Hoàng Hà ở Trung Quốc, Euphrates và Tigris ở Tây Á thường xuyên gây lũ lụt. Người mê tín cho rằng con người đã xúc phạm thần linh nên bị các đấng tối cao trừng phạt. Khi ấy, hình ảnh con rắn nhỏ bé rõ ràng không đủ để đáp ứng trí tưởng tượng của con người. Thế là họ lấy hình tượng rắn thường xuất hiện dưới nước làm mẫu, sáng tạo ra rồng với sức mạnh phi thường.

Thực ra ở một số nước, rắn được lấy trực tiếp làm biểu tượng và được tôn kính. Chẳng hạn Ấn Độ, láng giềng của Trung Quốc, đến nay vẫn còn sùng bái loài rắn. Nguyên nhân sâu xa có thể vì ở Ấn Độ có loài rắn hổ mang to lớn, gần như vô địch trong thế giới rắn; ngay cả voi cũng phải e sợ. Người Ấn Độ vì thế không cần tạo ra một loài vật hư ảo chập chờn; rắn chính là biểu tượng cao nhất của họ. Do đó, rắn thần hay biểu tượng vương quyền về thực chất đều mang dáng dấp của vua rắn hổ mang.