Khủng long có biết nuôi con không?
Trong nhóm bò sát hiện nay, rắn, thằn lằn hay rùa sau khi đẻ trứng thường chỉ dùng bùn, cát... phủ lên trứng rồi bỏ mặc. Trứng có nở an toàn hay bị kẻ địch ăn mất thì gần như phó thác cho số phận. Khủng long cũng là động vật bò sát, vậy cách sinh sản và chăm con của chúng có giống bò sát hiện đại không?
Năm 1978, một nhà khủng long học người Mỹ đã phát hiện tại bang Montana một khu vực giống như nơi cư trú tập thể của khủng long. Trong tổ lớn ấy có trứng, có phôi thai sắp nở và cả khủng long con vừa chui ra khỏi vỏ. Răng của những con khủng long non này có dấu mài mòn rõ ràng, chứng tỏ chúng đã bắt đầu ăn uống, nhưng tứ chi lại chưa phát triển hoàn toàn, rõ ràng vẫn chưa thể bò đi theo nghĩa thật sự. Vì vậy, vị tiến sĩ cho rằng chúng ở lại trong tổ và được bố mẹ hoặc những con khủng long trưởng thành khác cung cấp thức ăn cần thiết để lớn lên, giống như chim ngày nay nuôi con. Loài khủng long được cho là có khả năng chăm con ấy được gọi là “khủng long từ mẫu”, còn quan điểm này được gọi là “thuyết khủng long nuôi con”.
Đến nay, nhiều nơi trên thế giới đã lần lượt phát hiện các dấu vết hóa thạch của khủng long, cho thấy có loài khủng long ăn cỏ giống “khủng long từ mẫu”. Loài khủng long này khi ra ngoài thường đi thành đàn. Phân tích dấu chân cho thấy khi di chuyển, khủng long lớn xếp ở hai bên, khủng long con được bảo vệ ở giữa, giống cách đàn voi ngày nay thường làm. Chỉ riêng sự bảo vệ ấy cũng khiến chúng xứng đáng với tên gọi đẹp “khủng long từ mẫu”.
Tuy nhiên, nhiều nhà cổ sinh vật học cho rằng chỉ dựa vào những bằng chứng trên vẫn chưa thể chứng minh khủng long có mục đích nuôi nấng và chăm sóc đời sau. Bởi trong các loài bò sát hiện còn sống, hầu như không loài nào biểu hiện tình yêu con mạnh mẽ như vậy. Cá sấu đã làm khá tốt, nhưng chúng cũng chủ yếu đưa nước đến cho cá sấu con vừa nở, xem như hoàn thành nhiệm vụ; còn cá sấu con có gặp nguy hiểm vì chưa quen sông nước, chưa biết kiếm ăn hay vì các yếu tố khác thì phần lớn phải tự xoay sở. Xét theo tỉ lệ giữa trọng lượng cơ thể và trọng lượng não, bò sát, đặc biệt là khủng long, không thể so với chim và động vật có vú. Vì vậy, khủng long có thật sự thông minh đến mức biết nuôi con hay không vẫn là một dấu hỏi lớn. Ít nhất cho đến nay, điều đó vẫn chỉ là suy đoán của các nhà khoa học.
