Tiếng bom Sa Diện

Thời Pháp thuộc, thực dân và phong kiến áp bức, bóc lột nhân dân ta vô cùng nặng nề. Từ già đến trẻ, từ trai đến gái, ai cũng căm ghét chúng. Nhiều thanh niên ưu tú không cam chịu kiếp nô lệ đã ra nước ngoài học tập và hoạt động cách mạng. Trong số những người hoạt động tại tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, có các đồng chí Phạm Hồng Thái và Lê Tán Anh.

Năm 1924, toàn quyền Đông Dương [1] Martial Merlin sang Nhật họp bàn bí mật về vấn đề Đông Dương. Hành trình của hắn được giữ kín, việc bảo vệ cũng rất nghiêm ngặt. Những nơi hắn ghé qua hoặc nghỉ lại đều có mật thám bố trí dày đặc.

Dù vậy, tin tức ấy vẫn đến được với các chiến sĩ cách mạng Việt Nam. Phạm Hồng Thái bàn với Lê Tán Anh kế hoạch tiêu diệt tên thực dân đầu sỏ, vừa để trả thù cho đồng bào, vừa gây thanh thế cho tổ chức cách mạng lúc bấy giờ. Một mặt, họ tìm cách che mắt bọn mật thám đang rình rập; mặt khác, họ chuẩn bị vũ khí và kế hoạch hành động. Vũ khí gồm hai quả lựu đạn điện kiểu mới đặt gọn trong chiếc cặp da kiểu Tây và hai khẩu súng lục tốt.

Theo tin nhận được, trên đường từ Nhật Bản về, Merlin đi tàu binh và sẽ ghé qua Quảng Đông.

Phạm Hồng Thái thuê một chiếc thuyền con chờ sẵn ở bến tàu, dự định khi Merlin bước lên bờ sẽ ném tạc đạn [2]. Nhưng khi tàu Pháp cập bến, cảnh sát trưởng Quảng Đông ra lệnh cho mọi ghe thuyền phải tránh xa, không được đến gần khu vực cấm. Tàu vừa ghé bến, Merlin lập tức lên ô tô đi ngay. Kế hoạch đầu tiên của Phạm Hồng Thái không thực hiện được.

Ngay sau đó, Phạm Hồng Thái đến khách sạn Victoria, định thuê một phòng trên lầu để chờ Merlin dự tiệc rồi ném tạc đạn. Nhưng hôm ấy khách sạn được canh phòng quá nghiêm ngặt, không thể thuê phòng. Kế hoạch lần thứ hai cũng không thành.

Tuy nhiên, thời cơ vẫn còn. Đúng 6 giờ chiều, bọn lãnh sự [3] và kiều dân Pháp kéo đến một tửu điếm [4] Pháp ở Sa Diện [5] để mở tiệc mừng Merlin sau chuyến đi Nhật Bản.

6 giờ 40 phút, xe của Merlin tới. Người trong tửu điếm ùa ra đón. Một thanh niên khôi ngô, da trắng hồng, môi trên để ria mép kiểu Tây, mặc đồ Tây, tay xách chiếc cặp da kiểu Tây, đường hoàng bước thẳng vào trong. Cách ăn mặc và dáng đi của anh giống người Tây đến mức cảnh binh Pháp không hề nghi ngờ.

Đồng hồ điểm 7 giờ. Dao, thìa, nĩa bắt đầu lanh canh trên bàn tiệc thì bất ngờ một tia lửa điện lóe lên. Một tiếng nổ “đùng” vang dội. Ngói gạch từ trên lầu đổ xuống rào rào. Bọn Pháp hoảng loạn, kẻ chui xuống gầm bàn, kẻ ngã lăn ra nền, kẻ bổ nhào ra cửa. Năm tên chết tại chỗ, trong đó có lãnh sự và giám đốc ngân hàng Pháp; nhiều tên khác bị thương nặng.

Nghe tiếng tạc đạn, cảnh binh Anh, Pháp cùng lính thủy trên tàu đổ ra lùng sục. Bị truy đuổi gấp và quyết không để rơi vào tay giặc, Phạm Hồng Thái rút súng lục bắn về phía cảnh binh hai phát, rồi gieo mình xuống sông Châu Giang.

Merlin thoát chết, nhưng tiếng bom Sa Diện đã khiến thực dân Pháp khiếp vía và tạo tiếng vang lớn cho phong trào chống Pháp của nhân dân ta thời bấy giờ.

Phạm Hồng Thái (1895/1896 – 1924), tên khai sinh là Phạm Thành Khôi, tên thật là Phạm Thành Tích, quê ở Nghệ An, là một nhà hoạt động trong Phong trào Đông Du.

Năm 1924, sau khi đặt bom ám sát toàn quyền Đông Dương Martial Merlin không thành công, ông đã gieo mình xuống dòng Châu Giang tự tử khi mới 28 tuổi. Ông được người Trung Quốc an táng tại nghĩa trang liệt sĩ Hoàng Hoa Cương ở Quảng Châu.

[1] Toàn quyền Đông Dương: trước năm 1945, ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia bị thực dân Pháp cai trị. Người đứng đầu chính quyền thực dân Pháp tại ba nước này khi ấy gọi là toàn quyền Đông Dương.
[2] Tạc đạn: vũ khí giết người bằng sức nổ như mìn, lựu đạn, bom,…
[3] Lãnh sự: chức vụ của cán bộ ngoại giao, dưới đại sứ, phụ trách việc bảo hộ kiều dân và tài sản nước mình ở nước ngoài.
[4] Tửu điếm: quán rượu, trong truyện là một khách sạn.
[5] Sa Diện: địa điểm thuộc khu vực chiếm đóng của đế quốc Anh ở Quảng Đông, Trung Quốc.