Tổ yến trên bữa tiệc có phải được lấy từ tổ của chim én không?

Tổ yến không chỉ là món ăn nổi tiếng trong các bữa tiệc mà còn là một vị thuốc quý trong Đông y. Giá trị dinh dưỡng của nó rất cao, chứa nhiều loại axit amin, đường, muối vô cơ..., có tác dụng chữa bệnh và bồi bổ khá tốt đối với người mắc bệnh đau dạ dày, bệnh phổi, hen suyễn và những người cơ thể suy nhược.

Có người cho rằng tổ yến chính là tổ của chim én bình thường, nhưng thực ra không phải vậy. Tổ chim én thường được làm từ đất sét, cỏ khô và một ít nước dãi dính trong miệng. Loại “tổ én” này khác xa tổ yến tinh xảo được coi là vị thuốc quý. Tổ yến nói ở đây là tổ do chim yến vàng làm ra.

Chim yến vàng, tức chim yến, sống trên các hải đảo vùng nhiệt đới châu Á; ở đảo Hải Nam của Trung Quốc cũng có dấu vết hoạt động của chúng. Thân chim dài khoảng 18 cm, bộ lông nâu sẫm có ánh vàng, hình dáng từ đầu đến đuôi giống chim én, vì vậy được gọi là chim én vàng. Chim yến thích sống thành đàn, thường cư trú trong các hang tối trên vách đá dốc đứng ở bờ biển hoặc các đảo núi ven biển, có khi hàng trăm, hàng nghìn con sống cùng nhau.

Tuy trong tên chim yến vàng có chữ “yến”, nhưng nó có quan hệ rất xa với chim én nhà mà chúng ta thường thấy. Chúng không cùng họ, cũng khác bộ. Én nhà thuộc bộ chim tước, còn chim yến vàng thuộc họ Vũ yến, bộ Vũ yến.

Hằng năm vào mùa xuân, chim yến bắt đầu làm tổ để sinh sản. Họng của chúng có tuyến dưới lưỡi rất phát triển, tiết ra nhiều nước dãi dính, đó là vật liệu chính để làm tổ. Chúng nhả từng bãi nước bọt từ miệng, góp ít thành nhiều. Trong không khí ẩm ướt của hang núi, những bãi nước dãi ấy tự đông cứng lại. Sau 20 - 30 ngày, một chiếc tổ nhỏ trong suốt, đường kính 6 ~ 7 cm, sâu 3 ~ 4 cm, có hình giống chiếc bát hoặc đĩa nhỏ được tạo thành. Đó chính là tổ yến.

Chim yến trong một năm có thể làm tổ vài lần. Lần làm tổ thứ nhất hoàn toàn do nước dãi đông lại, màu trắng như tuyết, giá trị dinh dưỡng cao nhất, là tổ yến cao cấp. Sau khi người ta lấy tổ lần đầu, chim yến lập tức làm tổ lần thứ hai. Nhưng lúc này nước dãi không còn nhiều, chúng phải mổ lông trên thân trộn với nước dãi để xây tổ, nên chất lượng kém hơn. Khi tổ thứ hai lại bị lấy đi, chim yến chăm chỉ tiếp tục làm tổ lần thứ ba. Lần này càng khó hơn, nước dãi chỉ còn rất ít, lông trên thân cũng không còn nhiều, nhưng loài chim ngoan cường ấy vẫn không bỏ cuộc. Chúng bay ra biển ngậm rong biển và các sợi thực vật khác, trộn với chút nước dãi để làm tổ lần nữa. Dĩ nhiên, chất lượng tổ này còn kém hơn. Đến lúc ấy, người lấy tổ yến cũng không tiếp tục lấy nữa, nếu không sẽ ảnh hưởng đến sản lượng tổ yến năm sau. Có thể thấy chim yến phải dùng từng chút nước dãi, góp nhặt trong thời gian dài mới làm nên chiếc tổ nhỏ bé ấy.