Tại sao trời quầng thì gió, trăng tán thì mưa?

Mỗi khi quanh Mặt trời hoặc Mặt trăng xuất hiện những vòng ánh sáng khá lớn, có màu trắng hoặc nhiều màu, ông bà thường nhắc con cháu thu thóc đang phơi, cất quần áo, đóng cửa sổ... vì mưa gió sắp đến. Vầng sáng ấy được gọi là tán hoặc quầng.

Quầng ánh sáng xuất hiện quanh Mặt trời phần lớn có màu sắc theo thứ tự từ trong ra ngoài là hồng, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím. Quầng xuất hiện quanh Mặt trăng phần lớn có màu trắng.

“Quầng” xuất hiện khi bầu trời có mây ti tầng. Lớp mây này nằm ở tầng cao, do vô vàn tinh thể băng li ti tạo thành, đáy mây cách mặt đất khoảng hơn 6 km. Không khí ở đó lúc này vẫn lạnh, thời tiết vẫn tốt. Tuy nhiên, ở nơi xa, cách đó khoảng vài trăm km, luồng không khí nóng ẩm đang giao tranh với luồng không khí lạnh. Không khí dần ấm lên và bay lên theo mặt nghiêng của khối không khí lạnh. Trong quá trình bốc lên cao, nhiệt độ của khối khí giảm dần, hơi nước ngưng đọng thành tầng mây.

Dần dần, mây vũ tầng dày xuất hiện. Loại mây này thường gây mưa kéo dài trên diện rộng, khoảng 300 km. Càng lên cao, do mặt front nóng, tức mặt phân cách giữa khối khí nóng và lạnh, càng cách xa mặt đất, độ cao ngưng kết hơi nước cũng dần tăng lên. Vì vậy chân mây cũng cao dần, hình thành mây cao tầng và mây ti tầng; cao hơn nữa là mây ti.

Vì mây ti hình thành ở độ cao trên 6 km, nhiệt độ không khí lúc này đã hạ xuống khoảng -20 độ C, nên có thể tạo thành những tinh thể băng hình trụ hoặc hình lục lăng. Khi tia nắng Mặt trời hoặc ánh trăng chiếu qua các tinh thể băng này, chúng sẽ tạo ra quầng Mặt trời hoặc quầng Mặt trăng.

Khi nhìn thấy quầng Mặt trời hoặc quầng Mặt trăng, điều đó chứng tỏ mặt đất nơi ta đứng tuy vẫn còn được không khí lạnh khống chế, thời tiết vẫn bình thường, nhưng trên cao đã xuất hiện không khí nóng. Khi luồng không khí nóng từ nơi xa ngày càng lan đến gần nơi ta đứng, mây sẽ ngày càng thấp, gió mạnh dần lên, cuối cùng là mưa rơi. Vì vậy, quầng là dấu hiệu đầu tiên cho thấy thời tiết có thể chuyển sang mưa gió.

Ngoài ra, ở khu vực ngoại vi của bão cũng thường có lớp mây cuốn và quầng. Sau khi quầng xuất hiện, các đám mây dần dày lên, đen đặc hơn, rồi tiếp đó có thể có mưa to gió lớn.

Tuy nhiên, không có nghĩa là hễ Mặt trời có quầng, Mặt trăng có tán thì nhất định sẽ có mưa gió. Điều chủ yếu là thời tiết có xu hướng xấu đi, còn có mưa gió hay không lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.