Vì sao dưới bồn địa Talimu khô ráo lại có nhiều nước ngầm?

Bồn địa lớn nhất Trung Quốc, phần trung tâm bồn địa Talimu, là sa mạc Takhơlamakan. Trong tiếng Duy Ngô Nhĩ, Takhơlamakan có nghĩa là “vào mà không ra được”. Đã có nhiều đội khảo sát vì thiếu nước mà hy sinh ở vùng sa mạc này.

Phía nam bồn địa Talimu là cao nguyên Thanh Tạng rất cao, phía tây là cao nguyên Pamia, phía bắc có dãy Thiên Sơn. Trong bồn địa khép kín ấy, gió mùa hè không thể thổi vào, nên nơi đây luôn bị hạn hán uy hiếp. Lượng mưa trung bình hằng năm chưa đến 50 mm. Trong khi đó, gió mạnh và nhiệt độ khá cao khiến lượng bốc hơi đạt trên 3.000 mm. Vì vậy, ngoài vùng rìa, trong bồn địa cát nổi thành từng cồn; vài hồ nhỏ cũng thường xuyên khô nước và cuối cùng hoàn toàn biến thành sa mạc.

Nhưng một kỳ tích đã xuất hiện. Qua khảo sát của nhiều ngành liên quan, người ta phát hiện dưới lòng đất bồn địa Talimu có những kho nước ngầm rất lớn. Kho nước ngầm phía tây bồn địa mỗi năm có thể cung cấp 6 tỉ m3 nước chất lượng tốt, tương đương 1/8 lưu lượng sông Hoàng Hà. Phát hiện này mang lại niềm vui lớn cho đội ngũ khai thác dầu mỏ trong vùng bồn địa.

Vì nguyên nhân gì mà Talimu lại có nguồn nước ngầm lớn như vậy? Nước ngầm chủ yếu do nước mưa lâu ngày thấm xuống rồi tích tụ mà thành. Từ nguồn nước ngầm phong phú của bồn địa Talimu, có thể suy luận rằng trong thời đại địa chất cổ, nơi đây từng trải qua một thời kỳ khí hậu ẩm ướt, lượng mưa nhiều.

Theo khảo sát, thời kỳ tích nước của bồn địa Talimu kéo dài rất lâu.

Khoảng 30 vạn năm trước, bồn địa Talimu và Saitamu từng là một biển lớn nối liền nhau. Về sau, vỏ Trái Đất tại đó nâng lên, nhưng khu vực này vẫn là vùng ẩm ướt, lượng mưa khá nhiều, có thảo nguyên và đầm lầy phân bố. Thời kỳ ẩm ướt kéo dài mấy vạn năm đã giúp vùng Talimu tích tụ nguồn nước ngầm khổng lồ.

Sau đó, dãy Côn Lôn, Amijin, cao nguyên Thanh Tạng ở phía nam và dãy Thiên Sơn ở phía bắc không ngừng nhô lên, khiến vùng Talimu sụt xuống thành bồn địa. Nguồn nước mưa từ các ngọn núi xung quanh và nước tan từ sông băng liên tục đổ vào bồn địa. Khi ấy, có hơn 100 dòng sông lớn nhỏ, riêng sông lớn đã có 13 con, như sông Talimu, sông Hòa Điền, sông Akhơsô, sông Yazeng, sông Khổng Tước… Những dòng sông này đều chảy qua bồn địa và nước của chúng trực tiếp thấm xuống đất.

Nước mưa trong sa mạc và nước lụt từ vùng núi xung quanh nhiều hơn lượng nước bị bốc hơi, nên nước đã ngấm xuống đất và hình thành nguồn nước ngầm. Dĩ nhiên, việc cao nguyên Thanh Tạng dâng lên với quy mô lớn đã khiến Talimu trở thành một bồn địa khép kín mà gió mùa hè không thể thổi vào. Vì vậy, nguồn bổ sung cho nước ngầm về sau chủ yếu dựa vào nước tan từ sông băng thẩm thấu xuống.