Vì sao thung lũng sông Yalupuzeng có nguồn địa nhiệt phong phú?
Sông Yalupuzeng uốn mình giữa hai dãy Hymalaya và Wangtixơ, tạo nên một thung lũng rộng rãi, bằng phẳng và rất đẹp. Tuy nhiên, phần sâu bên dưới khu vực này lại không hề yên tĩnh: hoạt động núi lửa vẫn diễn ra, nham tương thường xuyên phun trào, làm nước dưới đất nóng lên, thậm chí có nơi biến thành hơi nước nhiệt độ cao. Nguồn nước và hơi nóng ấy thoát lên mặt đất dưới nhiều dạng như suối ấm, suối nóng, suối nước sôi, hồ nước nóng, vòi phun khí và vòi phun hơi nước. Riêng giếng Dương Bát có hồ nước nóng với nhiệt độ bề mặt khoảng 45°C, sâu 16,1 m, cột nước cao 50 - 60 m. Có dòng nước phun đều quanh năm, có dòng xuất hiện từng đợt; có nơi nước lẫn hơi nước phát ra tiếng nổ lụp bụp. Chẳng hạn, khu nước nóng Khúc Phổ từng bùng nổ năm 1975, nước và hơi phun cao 800-900 m, miệng phun rộng 25 m. Những nguồn nước nóng tự nhiên ấy đem lại hơi ấm quý giá cho vùng cao nguyên lạnh giá. Lấy giếng Dương Bát làm ví dụ, lượng nước nóng tự nhiên đạt tới 107.000 l/s.
Nhiệt năng trong lòng đất tồn tại ở nhiều nơi, nhưng không phải nơi nào cũng lộ rõ trên bề mặt. Địa nhiệt thường bộc lộ ra ngoài chủ yếu dưới dạng nước nóng và khí nóng. Vậy điều kiện địa chất nào khiến địa nhiệt ở một khu vực dễ xuất hiện? Đó là những nơi vỏ Trái Đất có các đới đứt gãy lớn. Theo học thuyết kiến tạo mảng, bồn địa Yalupuzeng đúng vào vùng tiếp giáp giữa mảng Á - Âu và mảng Ấn Độ. Khu vực này lại thuộc nơi vỏ Trái Đất nâng lên trẻ nhất thế giới, vì vậy hoạt động kiến tạo rất mạnh và hoạt động nham tương diễn ra liên tục. Không chỉ có hệ đứt gãy theo hướng đông - tây, bồn địa này còn có các đứt gãy theo hướng nam - bắc, tạo điều kiện thuận lợi cho chất lỏng đối lưu. Nham tương nóng chảy làm nước và hơi nước nhiệt độ cao phun lên qua các khe nứt trên mặt đất. Kết quả khảo sát cho thấy Tây Tạng có hơn 420 giếng nước nóng, tổng lưu lượng dòng nước nóng khoảng 55 vạn l/s, tương đương nhiệt lượng hằng năm thu được khi đốt 2,4 triệu tấn than tiêu chuẩn.
Nguồn địa nhiệt dồi dào không chỉ phục vụ sản xuất và đời sống của người dân, mà còn có thể dùng làm nước tưới ruộng, hỗ trợ chữa một số bệnh thường gặp ở cao nguyên và phát triển tài nguyên du lịch.
Việc khảo sát địa nhiệt ở thung lũng sông Yalupuzeng mới chỉ bắt đầu. Có thể tin rằng, giống như các vùng đứt gãy mảng khác trên thế giới, nơi đây cũng chứa nguồn năng lượng nhiệt rất phong phú. Khai thác địa nhiệt ở khu vực này sẽ là một nguồn năng lượng quan trọng cho công cuộc xây dựng cao nguyên Tây Tạng; vì thế, địa nhiệt không chỉ là nét đặc sắc lớn của Tây Tạng mà còn là một lợi thế quan trọng trong phát triển đất nước.
