Vì sao nói "Lên trời còn dễ hơn xuống biển"?
Ngày nay, việc ngồi máy bay bay trên bầu trời không còn là giấc mơ xa vời đối với con người. Nhưng so với việc bay lên trời, đi xuống thật sâu dưới biển lại không hề dễ dàng, dù hiện nay có nhiều người bơi lặn giỏi và được học kỹ thuật lặn sâu. Vì sao lại như vậy? Trước hết là do giới hạn sinh lý của cơ thể. Nói chung, nếu muốn lặn sâu hơn 10 -15 m, thời gian chịu đựng nhiều nhất cũng không thể quá hai phút. Muốn lặn sâu hơn nữa chỉ có những người đặc biệt, được huấn luyện riêng, mới có khả năng làm được. Theo ghi chép, người từng lập kỷ lục lặn sâu trên thế giới là Maiyuli, người Pháp. Anh không cần thiết bị lặn, có thể xuống sâu 100 m trong 3 phút 40 giây, trong đó đi xuống 105 giây và nổi lên 115 giây.
Độ sâu 100 m đối với đại dương vẫn chưa đáng kể. Nhưng nếu muốn lặn sâu hơn, con người phải dựa vào thiết bị lặn và thiết bị cung cấp khí thở cần thiết. Dù vậy, không phải ai cũng làm được, mà chỉ những thợ lặn được huấn luyện đặc biệt mới có thể chịu nổi, bởi lặn sâu khiến con người đối mặt với thử thách nghiêm trọng là bệnh lặn sâu. Mọi người đều biết, cứ xuống sâu 10 m thì áp suất nước tăng thêm 1 at. Người lặn sâu 100 m phải chịu áp suất tương đương 10 at. Để cơ thể chống lại áp suất lớn bên ngoài, thợ lặn phải thở khí có áp suất cao tương ứng với áp suất nước; nếu không, phổi sẽ bị ép bẹp và không thể hô hấp. Sau khi hít thở khí áp suất cao, lúc nổi lên, thợ lặn dễ bị đau do áp suất giảm. Cơ thể sẽ đau ở khớp khuỷu tay, khớp vai, đầu gối như bị rút gân, đau dữ dội; nặng hơn có thể không đi được, thậm chí đau đến lăn lộn, kèm theo chứng ngứa. Những biểu hiện ấy gọi là bệnh giảm áp. Nguyên nhân liên quan đến việc thợ lặn nổi lên quá nhanh, áp suất nước giảm làm khí nitơ trong cơ thể, vốn chịu áp suất cao, nhanh chóng biến thành bọt khí. Các bọt khí này cản trở sự lưu thông máu trong mô, đặc biệt ở các khớp. Nếu bọt khí nitơ tích tụ trong những cơ quan quan trọng như hệ thần kinh trung ương, hệ hô hấp và hệ tuần hoàn, hậu quả có thể là bại liệt, mất cảm giác, suy kiệt chức năng hô hấp, tim đập nhanh, lực co bóp yếu, rối loạn mạch máu não và cuối cùng dẫn đến tử vong.
Điều đáng sợ hơn là áp suất nước cao có thể gây ngất do nitơ. Khi thợ lặn thở khí áp suất cao, nitơ trong không khí dưới áp suất lớn sẽ thấm vào hệ thần kinh, làm cơ thể bị ngộ độc. Biểu hiện ban đầu là tính tình cáu gắt, sau đó chóng mặt, hoa mắt, thậm chí mất hoàn toàn tri giác. Có thể bạn sẽ nghĩ: nếu vậy chỉ cần cho thợ lặn thở không khí không chứa nitơ, thay bằng toàn oxy, có phải tránh được ngất hay không? Không phải vậy. Thí nghiệm cho thấy khi thở toàn oxy, thợ lặn không thể xuống quá 20 m, nếu không sẽ bị ngộ độc oxy. Dĩ nhiên, khó khăn không khuất phục được con người. Nhờ quá trình tìm tòi lâu dài, các nhà khoa học đã tìm ra loại không khí nhân tạo gồm hỗn hợp khí hêli, nitơ và oxy. Khi thở loại khí này, thợ lặn có thể xuống sâu hơn. Độ sâu lặn hiện nay có thể tạo ra được là 685,8 m.
Tất nhiên, kỷ lục ấy chưa phải giới hạn cuối cùng mà con người có thể đạt tới. Nhưng áp suất nước là điều rất khắc nghiệt; nếu không có khoang tàu bảo hộ kiên cố, con người rõ ràng không thể lặn xuống độ sâu vô hạn. Vì vậy mới có câu “lên trời dễ, xuống biển sâu khó”.
