Vì sao có sóng thần?

Tục ngữ có câu: “Không có gió thì không nổi sóng”. Trong điều kiện bình thường, câu này đúng. Nhưng đôi khi, dù trên biển không có bão, sóng vẫn đặc biệt lớn, cao tới vài mét, bất ngờ ập vào bờ rồi rút ra. Có lúc sóng dâng lên nhiều lần, gây sức phá hoại rất ghê gớm. Hiện tượng ấy gọi là sóng thần.

Vì sao có sóng thần? Nguyên nhân chủ yếu nhất là vỏ Trái Đất ở đáy biển bị đứt gãy: có nơi sụt xuống, có nơi dâng lên, tạo ra chấn động dữ dội và sinh ra những đợt sóng đặc biệt mạnh. Các đợt sóng này truyền mãi đến bờ biển hoặc eo vịnh, khiến mực nước dâng cao, tràn vào đất liền và gây phá hoại lớn. Ngày 1 tháng 9 năm 1923, khi Nhật Bản xảy ra động đất, bờ biển bị sóng thần đánh vào, cuốn trôi mấy trăm ngôi nhà ra biển. Sau sự kiện ấy, người ta phát hiện đáy biển gần đó không chỉ bị nứt gãy mà còn dịch chuyển rất nhiều; độ chênh lệch giữa phần dâng lên và phần sụt xuống đạt tới 270 m, vì thế đã gây nên cảnh tượng sóng thần.

Núi lửa dưới đáy biển cũng có thể tạo ra sóng thần. Năm 1883, núi lửa trên đảo Klakto gần Kowa phun nổ, đáy biển nứt ra một rãnh sâu 300 m, làm xuất hiện đợt sóng cao hơn 30 m và cuốn trôi hơn ba vạn người. Khi núi lửa phun dưới nước, nó còn có thể làm nước biển sôi lên, nước dâng thành từng cột, khiến cá và các sinh vật biển chết rất nhiều, trôi dạt đầy mặt nước.

Ngoài ra, đôi khi vật chất trên sườn dốc đáy biển mất cân bằng và trượt xuống, cũng có thể hình thành sóng thần.

Cũng có loại sóng thần do gió gây ra. Khi một cơn lốc mạnh xuất hiện trên mặt biển, nước biển gần bờ có thể dâng lên, tràn vào gây phá hoại và tổn thất lớn. Người ta gọi hiện tượng ấy là sóng thần do bão, hoặc sóng thần khí tượng.

Tuy nhiên, không phải mọi trận động đất dưới đáy biển đều gây sóng thần. Nói chung, sự xuất hiện của sóng thần còn liên quan đến hình thái địa mạo bờ biển.