Vì sao cá sống dưới băng thường tụ tập đến các lỗ thủng?
Về mùa đông, nhiệt độ ở các nước hàn đới xuống rất thấp, thường dưới 0 độ C, nên ao hồ, sông ngòi đều bị phủ một lớp băng dày. Trong thời gian này, cá sống dưới đáy hồ rất thích bơi đến những lỗ thủng trên lớp băng và liên tục sủi tăm. Vì sao vậy?
Chúng ta đều biết nước có thể hòa tan một phần ôxy trong không khí. Nói chung, nước trong ao hồ, sông ngòi có thể tự cung cấp đủ ôxy để cá thở.
Khi nước mới đóng băng, lượng ôxy hòa tan còn nhiều, cá dồn xuống đáy hồ sống trong tầng nước ấm hơn. Lúc này chúng hoạt động rất ít, quá trình trao đổi chất cũng chậm hẳn lại. Nhưng lớp băng mỗi ngày một dày, khiến ôxy trong không khí rất khó hòa tan thêm vào nước. Mặt khác, hàm lượng ôxy trong nước giảm dần do các loài sinh vật tiêu thụ và do quá trình phân hủy chất hữu cơ ở đáy hồ. Đồng thời, hàm lượng khí carbonic trong nước tăng lên; nếu vượt quá giới hạn, cá sẽ không sống được.
Hiện tượng thiếu ôxy xuất hiện trước tiên ở tầng nước sâu, rồi lan dần lên các tầng trên. Do khó thở ở đáy hồ, cá phải ngoi lên cao hơn. Khi lượng ôxy ngày càng giảm, việc hô hấp của cá trở nên rất khó khăn, vì vậy chúng thường tập trung quanh những lỗ thủng trên lớp băng để thở, thậm chí có con còn nhảy lên miệng hố.
Một nguyên nhân khác là cá rất thích ánh sáng. Tầng nước sâu dưới lớp băng thường tối mờ, trong khi phía dưới các lỗ thủng lại có nhiều ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống.
Để bổ sung ôxy cho hồ nuôi cá, ở các nước hàn đới, vào mùa rét người ta thường đục nhiều lỗ trên lớp băng phủ mặt hồ, nhờ đó đàn cá có thể an toàn sống tới mùa xuân.
Voi và tê giác phần lớn sống ở vùng nhiệt đới, thỉnh thoảng lại xuống nước ngâm mình. Nhưng sau khi lên khỏi mặt nước, chúng thường phun lên cơ thể một thứ bùn nhão hoặc một lớp nước bùn loãng khá dày, khiến cơ thể vừa sạch đó lại bẩn như cũ.
Chúng có dại dột không? Không. Thực ra, lớp bùn ấy chính là “tấm màn” chống muỗi cho voi. Da voi và tê giác tuy rất dày, nhưng giữa các nếp gấp của da lại có nhiều vùng da non mỏng mềm, không thể chống nổi vô số côn trùng hút máu như muỗi, ruồi càng cua, ruồi trâu. Những loài côn trùng này rất thích chui vào các nếp gấp trên da của động vật đẳng nhiệt cỡ lớn như voi và tê giác để cắn, châm chích, khiến chúng vừa đau vừa ngứa.
Hơn nữa, sau khi động vật đẳng nhiệt tắm xong, mạch máu dưới da nở to hơn bình thường và bốc ra mùi tanh hôi hấp dẫn côn trùng hút máu. Voi và tê giác cũng gặp tình trạng đó. Vì vậy, để tránh phiền toái, chúng bôi bùn nhão và nước bùn loãng lên người để lấp kín các nếp nhăn trên da, tạo thành một lớp màng bảo vệ khỏi những vị khách không mời. Mặt khác, khi vừa lên khỏi mặt nước, da còn ướt nên bùn bám vào dễ hơn.
