Vì sao cây ôn đới rụng lá mùa thu, cây nhiệt đới rụng vào đông?
Ở miền nhiệt đới, khi thu sang, lá cây vẫn xanh hoặc chỉ hơi chớm vàng. Nhưng cùng thời điểm đó ở vùng ôn đới, lá đã rụng rào rào; mới chớm đông, cây đã trơ trụi như bị “mất áo”. Điều gì khiến chúng trút bỏ bộ cánh của mình sớm như vậy?
Lá cây, ngoài chức năng hô hấp và quang hợp, còn thường xuyên thoát ra nhiều hơi nước. Lượng mưa mùa thu ở miền ôn đới tương đối thấp, vì vậy nguồn nước dự trữ trong lòng đất cũng ít đi. Đồng thời, khi thu sang, nhiệt độ dần hạ thấp, hoạt động hô hấp của rễ yếu đi. Cộng với khí hậu khô hanh, khả năng hạn chế thoát hơi nước ở mặt lá cũng kém hẳn. Trong hoàn cảnh đó, lượng nước cây hút được giảm nhiều. Nếu cây vẫn giữ nguyên diện tích thoát hơi nước, chủ yếu là mặt lá, sẽ xảy ra tình trạng “vào ít ra nhiều”, vô cùng bất lợi, thậm chí đe dọa tính mạng của cây. Cuối cùng, do thiếu nước, mạch dẫn trong cuống lá không còn vận chuyển nước đến nữa, lá già đi, khô lại, cuống lá chỉ bám hờ vào cành. Gió thu thổi tới, lá sẽ rụng xuống.
Ở miền nhiệt đới tuy không có mối đe dọa từ giá lạnh, nhưng vẫn có mùa khô và mùa mưa. Vào tháng 11–12, khí hậu rất khô hanh. Tuy vậy, nhiệt độ lúc này vẫn khá cao, khiến lá thoát ra rất nhiều hơi nước. Nếu không trút bớt một phần lá, cây sẽ không thể cung cấp đủ nước cho lá.
Vậy những cây xanh bốn mùa như tùng, bách thì sao?
Cây xanh quanh năm vẫn rụng lá. Chỉ có điều tuổi thọ của lá cây tùng bách dài hơn, có thể sống từ 3 đến 5 năm. Đến xuân, hè, tùng bách lại ra lá mới. Lá già khô vẫn rụng, nhưng không rụng hết cùng lúc mà khô héo dần từng bộ phận, nếu không nhìn kỹ sẽ khó phát hiện. Vì thế người ta tưởng chúng không bao giờ rụng lá.
Vậy tại sao tùng bách lại không rụng lá hàng loạt trong mùa đông khô lạnh? Đó là vì lá của chúng dày và nhỏ hơn nhiều loài cây khác, tức lá kim. Bề mặt thoát hơi nước rất nhỏ, bên ngoài lại có lớp cutin bảo vệ, nên nước khó thoát hơi. Khả năng thoát hơi nước của loại lá này chỉ bằng một vài phần chục so với các loài cây có lá to. Vì vậy, lá của chúng có thể trụ qua mùa đông.
