Cửa sông Trường Giang cổ đại nằm ở đâu?
Mở bản đồ nhìn thoáng qua, ta có thể thấy cửa sông Trường Giang đổ ra biển giống như miệng lớn của một con rồng: khu vực Giang Tô hướng ra phía đông là môi trên, khu vực hội tụ về phía nam Thượng Hải là môi dưới, còn hạt ngọc ngậm giữa miệng chính là đảo Sùng Minh. Tuy nhiên, khoảng 5000~6000 năm trước, sông Trường Giang không giống như bây giờ; vị trí cửa sông rất có thể ở khu vực Trấn Giang, Dương Châu. Cửa sông Trường Giang phồn hoa ngày nay khi đó vẫn là một vịnh lớn.
Làm thế nào để biết được điều đó? Ban đầu, trong quá trình điều tra thực tế, các nhà địa lý thông qua nghiên cứu chuyên sâu và đối chiếu tư liệu địa tầng đã phát hiện dưới đất khu vực từ phía ngoài Thái Thương, Gia Định của Giang Tô cho đến khu vực Tào Kinh của Kim Sơn tích lũy rất nhiều vỏ sò lẫn cát. Mọi người đều biết vỏ sò là xác thực vật nằm trên bờ biển. Loại vỏ sò này thường do bùn cát ở cửa sông đổ ra biển bị sóng biển cuốn và tích lũy gần cửa sông. Việc tìm thấy vỏ sò cát chứng minh trong lịch sử từng tồn tại các dải bờ biển. Hầu như các dải bờ biển cổ đều xuất hiện và phân bố ven Phúc Sơn-Thái Thương-Kim Sơn. Ảnh chụp vệ tinh cũng phản ánh rõ nét điều này, giúp việc chứng thực tiến thêm một bước.
Ngoài ra, sử sách cổ cũng ghi lại sự biến đổi lớn của cửa sông Trường Giang. Ví dụ, Quách Phác, nhà văn triều Tấn (năm 276-324), trong tác phẩm nổi tiếng “Giang Phúc” đã nhắc đến “Cổ Hồng Đào ở Xích ngạn, Thượng Dư Ba ở Sài Tang (tên huyện cũ, nay thuộc thành phố Cửu Giang tỉnh Hồ Nam).” Có thể thấy trong triều Tấn, thủy triều có thể lên gần Cửu Giang, trong khi hiện nay thủy triều chỉ có thể đến Vu Hồ. Khi đó, cửa sông Trường Giang chắc chắn rất rộng lớn, ước tính chiều rộng đạt tới 180 km, đồng thời bờ biển cũng nằm ở phía tây so với bờ biển ngày nay. Căn cứ vào các nguồn tư liệu, phân tích đê biển cổ được phát hiện ven bờ và dùng lượng phù sa sông Trường Giang tích tụ mỗi năm để tính toán, người ta đều cho rằng cửa lớn của sông Trường Giang cổ đại nằm ở khu vực Trấn Giang, Dương Châu. Tuy nhiên, quan điểm ở từng thời kỳ vẫn chưa thống nhất và có sự chênh lệch rất lớn.
Khoảng 5000~6000 năm trước, cửa sông Trường Giang không ngừng di chuyển, chủ yếu do sự tích tụ của dải phù sa. Trường Giang là con sông có dòng chảy rất dài, đặc biệt lượng nước rất dồi dào; mỗi năm đều mang một lượng bùn cát lớn về cửa sông. Đặc biệt sau triều đại nhà Tuỳ và triều đại nhà Tấn, khu vực đồi núi sông ngòi quanh sông Trường Giang được khai phá với quy mô lớn, việc đốt nương làm rẫy khiến đất bị xói mòn, bùn cát trong sông Trường Giang cũng tăng theo thời gian. Lượng lớn phù sa tích tụ trong vịnh phía dưới sông Giang Âm, ngày càng nhiều rồi dần lộ ra khỏi mặt biển, hiện nay trở thành vùng châu thổ. Những vỏ sò lẫn cát còn chôn vùi dưới lòng đất chính là nhân chứng cho cửa sông Trường Giang cổ đại.
