Vì sao nơi mà các con sông lớn đổ ra biển thường có Vùng châu thổ?

Trước hết, tôi sẽ đưa ra một con số: mỗi năm trên thế giới có khoảng 16 tỷ m3 phù sa từ các dòng sông đổ ra biển.

Có nhiều cách để các con sông mang phù sa ra biển. Những hạt nhỏ xíu trôi lơ lửng trong nước, giống như tinh bột lơ lửng trong nước cơm, và di chuyển theo dòng chảy. Những hạt to thì men theo bờ sông trôi xuống hạ lưu. Các hạt phù sa trôi theo dòng nước từ thượng lưu xuống hạ lưu; do lòng sông ở hạ lưu ngày càng mở rộng, tốc độ dòng chảy chậm lại, khả năng vận chuyển giảm, nên phù sa không ngừng tích tụ. Khi các con sông đổ ra biển, dòng nước bị phân tán, tốc độ đột nhiên giảm; lại thêm nước hồ thỉnh thoảng cũng đổ vào, có tác dụng cản trở nước sông. Đặc biệt, trong nước biển có hòa tan rất nhiều ion có tính điện ly mạnh của natri clorua (muối ăn), tạo ra lượng lớn ion có thể khiến các hạt phù sa lơ lửng trong nước lắng xuống đáy. Lượng phù sa tích tụ ngày càng nhiều, cuối cùng lộ ra khỏi mặt nước, khiến dòng nước chỉ có thể chảy vòng qua hai cạnh của bãi đất. Phần bãi đất tiếp xúc trực tiếp với dòng nước không ngừng bị xâm thực, thường tạo thành hình chóp, trong khi phần phía sau nước thì tương đối lớn, do đó bãi biển trở thành một hình “”. Mọi người gọi nó là “Vùng châu thổ”. Tuy nhiên, có những bãi đất do điều kiện dòng chảy khác nhau nên không nhất thiết có hình “”.

Trên thế giới, một số con sông lớn như sông Trường Giang, Hoàng Hà, sông Mississippi, sông Volga, sông Hằng, sông Nile… đều có vùng châu thổ rộng lớn ở khu vực cửa sông nơi nước đổ ra biển.

Nhưng cũng có một số cửa sông đổ ra biển lại không hình thành vùng châu thổ. Cửa sông Tiền Đường của Trung Quốc không có vùng châu thổ vì lượng phù sa trong nước sông Tiền Đường khá ít, hơn nữa cửa sông có hình phễu và rất rộng. Đồng thời, ở đây còn có những đợt thủy triều mạnh; cửa sông hình phễu chịu tác động của việc dời non lấp biển, sức bào mòn của thủy triều rất lớn, khiến phù sa không thể tích tụ lại. Dù vậy, vẫn có một số hạt phù sa may mắn còn sót, tích tụ ở cửa sông Tiền Đường, nhưng khó tăng cao, chỉ có thể ẩn dưới mặt nước và hình thành một vùng đất trũng. Vì thế, cửa sông Tiền Đường không thể hình thành vùng châu thổ.

Ở nhiều khu vực giữa sông Trường Giang và Hoàng Hà, đôi khi tại một số đoạn sông có tốc độ dòng chảy tương đối chậm, phù sa cũng tích tụ lại và tạo thành đất bồi. Ví dụ, khi có chướng ngại vật cản trở dòng chảy, cát sỏi sẽ lắng xuống, hình thành bãi đất. Sau khi bãi đất được tạo thành, dòng chảy ở đó càng bị cản trở, phù sa càng tích tụ nhiều hơn, khiến bãi đất ngày càng lớn. Việc bãi đất lớn được hình thành do sự bồi đắp và liên kết giữa những bãi đất nhỏ cũng đã xuất hiện ở khu vực giữa sông Trường Giang và Hoàng Hà. Lúc đầu, chúng chỉ xuất hiện khi nước cạn; trải qua nhiều diễn biến trong thời gian dài, chúng có thể trở thành những hòn đảo không bị nước nhấn chìm hằng năm. Nhưng chúng cũng có thể bị dòng nước xói mòn mà biến mất. Hoạt động của các dòng chảy ở nơi này hay nơi khác đều có liên quan đến sự chuyển động của vỏ Trái Đất.