Dưới mặt đất vì sao có khí đốt?

Dưới lòng đất gần thị trấn Từ Cống, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc có một loại khí có thể cháy. Từ hơn 2.000 năm trước, người ta đã biết dùng ống tre dẫn loại khí này lên để nấu muối. Gần Thượng Hải, dưới đất cũng có khí đốt; có nơi còn dùng được để nấu cơm. Dưới nhiều sông hồ và vùng duyên hải Trung Quốc cũng có thể tìm thấy loại khí cháy được này. Người ta gọi chúng là khí đốt thiên nhiên.

Vậy vì sao dưới lòng đất lại có khí thiên nhiên có thể cháy?

Thành phần chủ yếu của khí thiên nhiên là mêtan. Mêtan do một nguyên tử cacbon kết hợp với bốn nguyên tử hyđro tạo thành, là một chất khí dễ cháy. Từ rất lâu trước đây, nhiều loại khí đốt đã bị vùi xuống ở những vùng trũng trong lịch sử hình thành Trái Đất. Ban đầu, các khu vực ấy có rất nhiều sinh vật sinh sống. Sau khi chết, xác của chúng chìm sâu dưới nước, rồi bị bùn cát không ngừng phủ lên, ép xuống các tầng sâu trong thời gian dài.

Trong xác thực vật và động vật có một loại vi khuẩn gọi là vi khuẩn yếm khí. Suốt hàng nghìn, hàng vạn năm, vi khuẩn yếm khí phân giải xác thực vật và động vật, dần dần chuyển chúng thành khí thiên nhiên. Về sau, vỏ Trái Đất xảy ra biến động; lục địa dâng lên, nước biển rút đi, khí tập trung vào những nơi thuận lợi cho việc tàng trữ. Như vậy, các túi chứa khí thiên nhiên trong lòng đất được hình thành. Quá trình này tương tự sự hình thành dầu mỏ, nên khí thiên nhiên còn được gọi là khí dầu mỏ. Có khi chúng hình thành độc lập dưới đất, có khi lại nằm lẫn trong dầu mỏ.

Ngoài loại khí đốt đó, trong lòng đất còn có một loại khí khác gọi là khí đầm lầy. Khí đầm lầy phần nhiều sinh ra do xác động vật và thực vật của những thời đại gần đây bị vi khuẩn yếm khí phân giải. Loại khí này nằm khá nông, chứa ít mêtan hơn, vì vậy sức cháy kém hơn khí thiên nhiên.

Những chất khí có thể cháy kể trên chủ yếu được tạo thành nhờ tác dụng phân giải của vi khuẩn. Vậy có phải tất cả khí cháy được dưới lòng đất đều hình thành do vi khuẩn phân giải không?

Không phải vậy. Vẫn có một số khí thiên nhiên được hình thành sau khi than đá cháy dưới đất rồi biến chất; đó là loại khí thiên nhiên thuộc về axit cacbonic.