Hang động được hình thành như thế nào?
Ai từng một lần đến thăm các hang động như ở Vịnh Hạ Long hay Phong Nha - Kẻ Bàng chắc hẳn khó quên những cột đá, măng đá, nhũ đá muôn hình vạn trạng, cùng những lối đi ngoằn ngoèo, uốn khúc, thâm u và đầy vẻ huyền bí. Vậy những hang động đẹp như mơ ấy được hình thành như thế nào?
Trước đây, người ta cho rằng các hang động này là kết quả của quá trình nước xâm thực và lắng đọng. Phần lớn hang động có cấu tạo từ đá vôi. Đá vôi vốn khá rắn chắc, nhưng khi bị nước ngâm trong thời gian dài, một phần chất trong đá sẽ bị hòa tan. Đặc biệt, nếu nước có chứa cacbonic, quá trình hòa tan trên bề mặt đá diễn ra nhanh hơn. Cứ năm này qua năm khác, tầng đá vôi kiên cố bị bào mòn dần thành hang động. Sau đó, khi canxi cacbonat hòa tan trong nước tiếp tục chảy vào động, do áp suất và nhiệt độ thay đổi, cacbonic tách khỏi nước, khả năng hòa tan canxi giảm xuống, khiến canxi lắng lại theo dòng chảy. Lâu dần, quá trình ấy tạo nên cột đá, măng đá và nhũ đá với nhiều hình dạng vô cùng kỳ thú.
Quan điểm truyền thống này gần đây đã được các nhà khoa học Trung Quốc xem xét lại. Sau 5 năm quan sát và nghiên cứu hang động, họ phát hiện sự hình thành hang động có liên quan mật thiết đến sinh vật tảo. Từ đó, một lý luận mới về sự hình thành hang động được đưa ra, gọi là học thuyết kiến tạo sinh vật.
Học thuyết kiến tạo sinh vật cho rằng tảo là một trong những sinh vật xuất hiện sớm nhất trên Trái Đất, thuộc nhóm thực vật bậc thấp và vẫn phân bố rộng rãi đến ngày nay. Tảo là sinh vật tự dưỡng, có khả năng quang hợp. Trong quá trình sinh trưởng, tảo tiết ra canxi cacbonat, đồng thời thu thập và kết dính những hạt canxi li ti. Do thường sống thành quần thể, nhiều loài tảo qua hết đời này đến đời khác cùng tồn tại, tạo nên rất nhiều dạng san hô. Hình dáng nhũ đá trong động phát triển theo mức độ tiếp nhận ánh sáng của đá, điều này lại trùng hợp với đặc điểm sống của tảo. Cấu tạo bên trong nhũ đá và măng đá cũng có những vòng tròn giống vân gỗ ở thân cây. Ngoài ra, trong một số hang động đá vôi, người ta còn tìm thấy kết cấu hóa thạch giống sinh vật tảo cổ đại; trên bề mặt vài hang động hiện nay vẫn có rất nhiều tảo sinh sống.
Tóm lại, theo học thuyết kiến tạo sinh vật, sự hình thành hang động đá vôi tuy có liên quan đến nước, nhưng những nhũ đá, măng đá và cột đá sống động trong hang lại chủ yếu liên quan đến sinh vật tảo trong quá trình kiến tạo địa chất kéo dài hàng triệu năm. Sau đó, dưới tác dụng hóa thạch, các hang động mới có được diện mạo kỳ thú như ngày nay.
