Vì sao có một số vùng khoáng sản đặc biệt phong phú?

Trên Trái Đất, các mỏ khoáng sản dưới lòng đất rất phong phú, nhưng chúng không phân bố đồng đều. Nhiều khoáng vật đặc biệt chỉ tập trung ở một số khu vực nhất định, trong khi những nơi khác lại hầu như không có. Hiện tượng khoáng vật nơi nhiều, nơi ít không phải là chuyện cá biệt. Vùng phía tây tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc là một khu vực tập trung kim loại hiếm. Diện tích vùng này chỉ chiếm 0,002% toàn thế giới, nhưng trữ lượng titan lại lớn hơn tổng trữ lượng titan của các nơi khác cộng lại. Ngoài titan, trữ lượng vanađi ở đây cũng gần bằng một nửa trữ lượng của tất cả khu vực còn lại trên thế giới. Chẳng hạn, vùng Hạc Bác, Bạch Vân ở Nội Mông có trữ lượng kim loại hiếm gấp bốn lần tổng trữ lượng của những nơi khác. Trữ lượng vonfram ở khu vực Nam Định phía nam Trung Quốc, mỏ stibi ở Hồ Nam và quặng lithi ở Tây Tạng cũng đều thuộc nhóm đứng đầu thế giới.

Trên thế giới, hiện tượng một vùng nào đó tập trung rất nhiều quặng cũng xuất hiện ở nhiều nơi. Ví dụ, mỏ niken tại khu vực Shaôtbeili ở Canađa có trữ lượng bằng khoảng một nửa trữ lượng niken toàn cầu; vòng cung Tơlansowar ở Nam Phi có các vỉa mỏ chiếm tới 60% lượng vàng của thế giới. Mỏ đồng ở Zămbia thuộc châu Phi, mỏ thiếc ở bán đảo Malaixia, mỏ chì và kẽm tại khu vực Misisipi của Mỹ, hay mỏ nhôm ở Jamaica thuộc Nam Mỹ đều là những mỏ nổi tiếng.

Qua điều tra, các nhà địa chất nhận thấy rằng ở một khu vực giàu mỏ thì trong các loại nham thạch phổ biến tại khu vực đó cũng thường giàu chính những nguyên tố kim loại tương ứng. Ví dụ, hàm lượng molipđen trung bình trong đá hoa cương trên thế giới là 1 g/tấn, nhưng tại khu vực Nam Lĩnh của Trung Quốc, tỷ lệ này vượt quá 1,5 g/tấn, có nơi đạt tới 8 g/tấn. Ở khu vực Phanxi, người ta cũng phát hiện đất đá có hàm lượng vanađi và titan khá cao. Ngoài ra, trong lớp cùi sâu dưới lòng đất ở những khu vực này cũng tồn tại hiện tượng giàu các nguyên tố kim loại.

Ngày nay, đa số nhà thiên văn học và địa chất học cho rằng sự phân bố không đồng đều của các mỏ khoáng sản có liên quan đến nguồn gốc của Thái Dương Hệ. Chín hành tinh lớn trong Thái Dương Hệ, bao gồm cả Trái Đất, đều được hình thành từ vô số thiên thể lớn nhỏ ban đầu hút lẫn nhau. Trong quá trình ấy, những vật chất có thành phần hóa học gần giống nhau dễ tập trung lại. Khi Trái Đất hình thành, chúng trở thành một phần của hành tinh này. Ban đầu, các chất đó ngưng kết không đều trong lòng Trái Đất. Sau một thời gian dài vỏ Trái Đất biến đổi, sự phân bố của chúng có dịch chuyển, nhưng không hoàn toàn bị đảo lộn so với vị trí ban đầu. Vì vậy, sự phân bố khoáng vật về cơ bản vẫn còn mang đặc trưng từ thời kỳ hỗn độn ban sơ. Đó chính là nguyên nhân khiến khoáng vật trên Trái Đất phân bố không đồng đều.