Thác nước được hình thành như thế nào?
Mọi người đều biết: “Nước chảy chỗ trũng”. Nước trên lục địa luôn chảy từ nơi cao xuống nơi thấp. Địa thế càng dốc, nước chảy xuống càng nhanh. Ở những nơi địa thế cao thấp rõ rệt, có sự chuyển ngoặt biến đổi, dòng nước chảy đột ngột từ trên cao xuống sẽ hình thành thác nước.
Trong rất nhiều dãy núi và dòng sông nổi tiếng của Trung Quốc, hầu hết đều có thác nước. Nổi bật trong số đó là thác nước Hoàng Quả Thụ ở Quý Châu, với khối nước lớn đổ xuống từ độ cao 75 m, dòng nước chảy nhanh, xiết và bắn tung thành những bọt sóng trắng xóa, tạo thành bụi nước mờ sương, phát ra âm thanh vang dội, thật tráng lệ. Ở Lư Sơn cũng có rất nhiều thác nước, vẻ hùng vĩ của chúng từ lâu đã được các thi nhân qua nhiều thời kỳ ca tụng.
Để tạo nên thác nước cần có nước, đồng thời phải có địa hình biến chuyển cao thấp và độ dốc. Vậy những yếu tố này có tác dụng gì trong việc tạo thành dạng địa hình như vậy?
Do chuyển động của vỏ Trái Đất, vỏ Trái Đất xuất hiện các vết rạn nứt. Hai bên vết nứt lại tương đối gồ ghề, tạo thành những vách đá rất dốc. Khi dòng sông chảy qua đây, nước tự nhiên sẽ đổ xiết xuống và hình thành thác nước.
Sau khi núi lửa phun trào, phần miệng núi lửa còn lại trên đỉnh núi; nếu nước tích tụ thành hồ, khi nước hồ tràn ra cũng có thể hình thành thác nước. Hồ nước Thiên Sơn Bạch Đầu được hình thành theo cách này.
Nham thạch phun ra từ núi lửa, hoặc núi lở do động đất, có thể gây tắc nghẽn các dòng sông, tạo thành những đê đập tự nhiên. Khi thế nước dâng cao và dòng nước phun trào, thác nước cũng sẽ hình thành.
Hơn nữa, lòng sông của các con sông được cấu tạo từ những loại nham thạch khác nhau, khả năng chống lại sự xói mòn của dòng nước cũng không giống nhau. Nham thạch cứng có khả năng chống xói mòn tốt; nham thạch mềm thì dễ bị xói mòn. Điều đó làm cho địa hình đáy sông có sự cao thấp khác nhau, và đây cũng là một trong những nguyên nhân hình thành thác nước.
Ở những nơi có dòng sông băng, do sự khác nhau về độ sâu bào mòn, các khe băng hình chữ U có độ nông sâu không giống nhau được để lại. Sau này, khi các dòng sông chiếm giữ những khe ấy, dòng nước liên tiếp chảy qua các đoạn có độ nông sâu khác biệt rõ rệt, làm xuất hiện thác nước.
Tại khu vực các con sông đổ ra biển, bờ biển thường bị những con sóng mạnh tạt vào làm cho “lùi vào”, còn dòng sông như bị “rút ngắn”. Nếu bờ biển bị phá hỏng nhanh, đáy sông vốn cao hơn mực nước biển sẽ “gắn” trên bờ biển, và khu vực sông đổ ra biển có thể hình thành thác nước.
Ngoài ra, ở những nơi thường có muội nham thạch và có các dòng sông chìm chảy qua, nếu địa thế cao thấp biến đổi dốc tự nhiên, hoặc sông chìm chảy từ đỉnh dốc núi xuống, thác nước hình thành sẽ càng hùng vĩ hơn.
