Giáo sư Lương Định Của - Nhà bác học của đồng ruộng

Tốt nghiệp bác sĩ nông học [1] tại Nhật Bản, bác Lương Định Của từng được bổ nhiệm làm giáo sư giảng dạy tại Trường Đại học Ki-ô-đô, trong điều kiện sống đầy đủ và tiện nghi. Nhưng bác đã từ bỏ địa vị cùng cuộc sống sung túc ấy để trở về với Tổ quốc Việt Nam thân yêu. Sau này, bác có nhiều cống hiến xuất sắc cho ngành nông nghiệp nước nhà. Dưới đây là một câu chuyện khi bác làm Viện trưởng Viện cây lương thực ở huyện Tứ Lộc, tỉnh Hải Dương.

Hôm ấy, một đồng chí cán bộ Trung ương đi kiểm tra tình hình nông nghiệp tại một số hợp tác xã thuộc tỉnh Hải Dương. Bác Của cùng đi. Ô tô đang chạy, bác chợt nhìn chăm chú vào một đám đông đang cấy trên mấy thửa ruộng gần đó. Bác nhận ra ngay họ cấy nghiêng ngả, không thẳng hàng, mật độ [2] không đều, chỗ dày chỗ thưa. Họ vẫn cấy theo lối cũ, vặn tay giúi cây mạ sâu xuống bùn. Bờ vùng, bờ thửa cũng được đắp qua loa. Bác Của đề nghị cho xe dừng lại để xuống hỏi hợp tác xã thuộc xã, huyện nào và góp ý trực tiếp.

Vừa xuống xe, bác đi tới nói chuyện với chị đội trưởng sản xuất. Sau khi góp ý về việc đắp bờ vùng, bờ thửa cho đúng kỹ thuật, bác nói:

– Bà con nên cấy ngửa tay để rễ mạ ăn nông, cây lúa dễ phát triển. Khi cấy cần dăng dây cho thẳng hàng, vì có thẳng hàng thì sau này mới dùng được cào cỏ 64A [3] để làm cỏ sục bùn nhanh và dễ. Bờ vùng, bờ thửa ở đây cũng phải đắp lại cẩn thận. Bờ thửa giữ nước trong từng ruộng, bờ vùng giúp điều khiển nước trong cả một vùng. Giải quyết được bờ thì thủy lợi mới ổn định, lúa không lo úng, không lo hạn. Làm ruộng mà không có bờ vùng, bờ thửa chẳng khác gì nấu cơm trong cái nồi thủng đáy!

Nói xong, bác đến đống mạ đầu bờ, cầm một bó lên xem rồi khẽ nhíu mày:

– Ta không nên dùng lạt tre để buộc mạ. Buộc lạt chắc quá, mạ non dễ bị gãy thân, ảnh hưởng đến sự phát triển. Bó mạ buộc bằng lạt thường to, người cấy ôm nặng, phải tì vào đầu gối, vừa sai kỹ thuật ra mạ vừa chóng mỏi lưng…

Vừa nói, bác Của vừa cúi xuống vơ một nắm rạ trên bờ ruộng. Bác thoăn thoắt buộc lại hơn mười bó mạ. Đứng trên bờ, bác ném những bó mạ ấy ra ruộng. Động tác của bác thành thạo, chính xác; các bó mạ bay xa hơn mười mét mà vẫn không nát, không rối. Xong, bác tụt dép, xắn quần quá đầu gối rồi lội xuống ruộng. Bác đến chỗ những bó mạ mới ném, tươi cười nói như thách vui:

– Nào, ai cấy nhanh nhất xin mời đến đây cấy thử với tôi!

Mọi người dừng tay nhìn bác Của bằng ánh mắt vừa tò mò vừa ngạc nhiên. Thấy bác vui tính, nhóm nữ thanh niên hồ hởi nhận lời và đưa ra một cô được xem là cấy giỏi nhất. Bác Của vui vẻ bảo:

– Nào, thử xem kỹ thuật cũ thi với kỹ thuật mới, bên nào thắng nhé! Xem ai cấy nhanh hơn.

Cuộc thi cấy bất ngờ bắt đầu. Điều khiến mọi người ngạc nhiên hơn là chỉ một lát sau, bác Của đã bỏ xa cô gái mấy thước. Không chỉ nhanh, bác còn cấy rất đều và thẳng hàng.

Bác Của bì bõm lội lên bờ trong tiếng trầm trồ thán phục của các xã viên có mặt trên ruộng. Về sau, mỗi lần bác trở lại vùng này nói chuyện kỹ thuật nông nghiệp, bà con xã viên kéo đến nghe chật cả sân đình.

Bác Lương Định Của cho rằng muốn đưa cái mới vào nông nghiệp, người cán bộ kỹ thuật phải thành thạo công việc đồng áng như một nông dân thực thụ. Có như vậy, lời nói của mình mới khiến người khác tin. Khi làm việc với sinh viên, kỹ sư, ngoài việc tận tình hướng dẫn chuyên môn, bác luôn nhấn mạnh rằng người làm nông nghiệp phải thông thạo ruộng đồng.

Giáo sư - Bác sĩ Nông học Lương Định Của sinh ngày 16/8/1920, là người con ưu tú của làng Đại Ngãi, quận Kế Sách, nay thuộc thị trấn Đại Ngãi, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng. Ông mất ngày 28/12/1975 tại Hà Nội. Tên tuổi nhà bác học Lương Định Của gắn với nhiều thành tựu lớn trong nông nghiệp Việt Nam. Ông là người trí thức gắn bó với đồng ruộng, tạo ra nhiều giống lúa mới, góp phần bảo đảm lương thực cho cuộc đấu tranh giành độc lập và tự do của dân tộc.

[1] Bác sĩ nông học: tương tự kỹ sư nông nghiệp ở Việt Nam. Thuật ngữ “bác sĩ” không chỉ dùng cho người tốt nghiệp đại học y khoa, mà còn được dùng để chỉ người tốt nghiệp đại học ở nhiều ngành khác.

[2] Mật độ: chỉ số nhiều hay ít trên một đơn vị diện tích đất trồng, thể hiện độ thưa, dày, mỏng.

[3] Cào cỏ 64A: loại cào cỏ cải tiến có trục răng cào quay được và có chỗ tì tay để đẩy cào qua lại.