Gió Mặt Trời là gì?

Mặt Trời cũng có gió, đó là gió Mặt Trời. Tên gọi “gió Mặt Trời” xuất hiện từ thập kỷ 50 của thế kỷ XX. Tuy nhiên, ý tưởng về sự tồn tại của nó đã được con người nghĩ đến từ mấy trăm năm trước, và chứng cứ trực tiếp nhất chính là đuôi sao chổi.

Bất kể ở thời điểm nào hay trong điều kiện nào, đuôi sao chổi luôn hướng ngược lại Mặt Trời. Nói cách khác, khi sao chổi tiến gần Mặt Trời, dường như phần đầu kéo theo chiếc đuôi đi tới; còn khi sao chổi đi xa Mặt Trời, chiếc đuôi vẫn kéo dài theo hướng ngược với Mặt Trời. Từ hiện tượng này, nhiều người tin rằng trên Mặt Trời nhất định có một luồng gió làm cho đuôi sao chổi luôn hướng ra xa Mặt Trời. Người ta tiếp tục suy luận rằng gió Mặt Trời là do các hạt mang điện được Mặt Trời bức xạ ra.

Cuối thập kỷ 50 của thế kỷ XX, nhà thiên văn Fax người Mỹ đã mô tả chính xác luồng gió Mặt Trời này. Ông cho rằng tầng ngoài cùng của bầu khí Mặt Trời, tức quầng Mặt Trời, không có ranh giới rõ ràng mà luôn ở trạng thái giãn nở liên tục, khiến các hạt có nhiệt độ cao và mật độ dày phóng ra mọi hướng với tốc độ cao và ổn định.

Vài năm sau, kết quả quan trắc thu được từ các vệ tinh đã hoàn toàn chứng thực sự tồn tại của gió Mặt Trời. Luồng gió này có thể thổi tới Trái Đất. Gần quỹ đạo Trái Đất, người ta đo được tốc độ gió Mặt Trời khoảng 450 km/s. Vào thời kỳ Mặt Trời hoạt động mạnh, tốc độ của nó còn tăng lên gấp bội. Gió Mặt Trời là một luồng gió cực kỳ loãng, thậm chí còn loãng hơn cả chân không mà ta có thể tạo được trong phòng thí nghiệm.

Luồng gió Mặt Trời có tốc độ lớn như vậy có thể thổi xa đến đâu?

Xét đến ảnh hưởng của vật chất trong không gian đối với nó, các nhà khoa học suy đoán gió Mặt Trời có thể thổi tới khoảng cách 25-50 đơn vị thiên văn, trong đó một đơn vị thiên văn khoảng 150 triệu km, và có thể còn xa hơn nữa.

Gió Mặt Trời là yếu tố rất quan trọng đối với việc nghiên cứu các quá trình vật lý của từ quyển xuất hiện quanh các hành tinh, cấu trúc từ trường giữa các hành tinh, đặc biệt là hiện tượng nhiễu loạn từ trường Trái Đất. Tuy nhiên, đến nay việc quan trắc và nghiên cứu gió Mặt Trời vẫn chưa đầy đủ, nên hiểu rõ bản chất của nó vẫn còn là một khối lượng công việc lớn cần tiếp tục thực hiện.