Tại sao hổ thiên ngưu lại giống ong vò vẽ?

Có một loài côn trùng được gọi là hổ thiên ngưu. Tuy mang tên thiên ngưu, nhưng hình dáng của nó lại không giống loài sâu thiên ngưu mà ta thường biết. Từ kích thước, hình dáng đến màu sắc, nó đều trông rất giống một con ong vò vẽ. Vì sao lại như vậy?

Ong vò vẽ có vũ khí khiến nhiều loài phải sợ: chiếc ngòi độc sắc nhọn. Nếu bị chích, không chỉ rất đau mà còn có thể nguy hiểm đến tính mạng. Vì thế, nhiều loài động vật, kể cả con người, đều tránh xa ong vò vẽ. Hổ thiên ngưu thì không phải loài đáng sợ. Để tự bảo vệ, nó đã “mượn” hình dáng của ong vò vẽ làm lá chắn. Khi khoác bộ áo giống ong vò vẽ và bay qua lại, nhiều động vật khác sẽ tưởng nhầm và vội tránh xa.

Bản lĩnh này của hổ thiên ngưu được gọi là ngụy trang hay mô phỏng. Trong tự nhiên, rất nhiều động vật nhỏ bé cũng bắt chước hình dáng của loài khác để tăng cơ hội sống sót. Bướm lá khô là một ví dụ nổi tiếng. Khi nằm lẫn trong đám lá rụng, nó giống một chiếc lá khô đến mức người có mắt tinh cũng dễ bị đánh lừa; gặp gió, nó bay lên trông chẳng khác gì lá khô bị cuốn đi.

Còn có loài ếch mắt lồi, ngoài đôi mắt thật trên đầu, hai bên lưng của nó còn có hai hoa văn giống hệt đôi mắt. Cách ngụy trang này có tác dụng phòng vệ rất khéo. Nhiều kẻ săn mồi rất nhạy với hình ảnh đôi mắt. Khi nhìn thấy “mắt”, phản ứng đầu tiên của chúng là tưởng mình đã bị phát hiện, từ đó do dự trong chốc lát, tạo cơ hội cho ếch chạy trốn. Dù kẻ săn mồi vẫn tấn công, mục tiêu thường lệch về phía lưng, giúp ếch giảm tổn thương.

Vây lưng của cá ông cụ cũng mô phỏng hình dáng tảo biển. Khi chiếc “mồi câu” rung nhẹ, những cá nhỏ tưởng là tảo tìm đến ăn, không ngờ đó chính là cái bẫy của kẻ săn mồi. Cá ông cụ không cần đuổi bắt, chỉ cần lay động vây lưng là con mồi tự tìm đến.

Mô phỏng là một hành vi đặc biệt được hình thành trong quá trình tiến hóa lâu dài. Những loài thực hiện cách này phần lớn là động vật nhỏ bé, vì nếu không có biện pháp tự vệ khéo léo, chúng rất dễ bị kẻ thù tiêu diệt.