Côn trùng bảo vệ mình bằng cách nào?

Trong số các loài động vật hiện có trên Trái Đất, côn trùng chiếm khoảng 80%. Có thể nói trong lịch sử tiến hóa lâu dài của giới động vật, côn trùng là nhóm đông đảo nhất. Nhưng so với động vật có vú, chim, bò sát, lưỡng cư hay cá, phần lớn côn trùng rất nhỏ bé. Vậy trước sự cạnh tranh sinh tồn khốc liệt trong tự nhiên, chúng đã tồn tại và phát triển như thế nào?

Thứ nhất, nhìn chung côn trùng có khả năng sinh sản đáng kinh ngạc. Ví dụ, một đôi ruồi thông thường trong điều kiện thích hợp, nếu toàn bộ con cháu đều sống sót và tiếp tục sinh sản, tổng số cá thể có thể lên tới 10²⁰ con, tức hơn 100 nghìn tỉ con. Thực tế không thể đạt con số ấy, nhưng khả năng sinh sản lớn tạo cho chúng nền tảng tồn tại: dù môi trường bên ngoài khắc nghiệt, vẫn sẽ có một phần sống sót và tiếp tục duy trì nòi giống.

Thứ hai, côn trùng không sinh sản tùy tiện. Chúng thường chọn nơi an toàn, có đủ thức ăn và môi trường thích hợp để đẻ trứng. Một số loài còn chuẩn bị biện pháp bảo vệ con non. Ví dụ gián bọc trứng trong vỏ trứng, còn một số côn trùng cuốn lá thành ống để tạo “chiếc nôi” cho trứng. Ấu trùng mới nở gần như không có khả năng chống đỡ, cơ thể non yếu dễ trở thành thức ăn của động vật ăn côn trùng, nên nhiều ấu trùng cũng có cách tự vệ riêng. Chúng có thể tụ tập thành đàn để trông như một vật lớn hơn, hoặc giả chết khi gặp nguy hiểm để tránh bị tấn công.

So với ấu trùng, côn trùng trưởng thành được trang bị đầy đủ hơn. Xúc tu và mắt kép giúp chúng cảm nhận nhanh nhạy; bộ phận miệng phát triển thành nhiều kiểu như kiểu nhai, kiểu đâm hút để phù hợp với việc kiếm ăn. Đôi cánh là một công cụ bảo vệ đặc biệt thành công. Ngoài một số ít loài không có cánh, phần lớn côn trùng có cánh để bay. Bay không chỉ giúp chúng tìm thức ăn, mở rộng không gian sống, mà còn giảm nguy cơ bị kẻ thù bắt.

Một số côn trùng còn dùng biện pháp ngụy trang rất khéo để tránh bị phát hiện. Hình dáng mô phỏng giúp chúng bắt chước sinh vật hoặc vật thể xung quanh. Côn trùng đốt tre giống hệt một đoạn cành non màu xanh, còn bướm lá khô trông như một chiếc lá khô thật sự.

Côn trùng có thể phát triển nhanh chóng trên Trái Đất còn nhờ cấu tạo và tập tính đặc biệt. Cơ thể nhỏ nên nhu cầu thức ăn và nơi sống cũng nhỏ; yêu cầu với môi trường không quá cao; lớp vỏ ngoài giúp bảo vệ cơ thể. Qua quá trình tiến hóa lâu dài, côn trùng đã hình thành cách sống rất thích hợp, nhờ đó dù phải đối mặt với vô số kẻ địch mạnh trong thế giới “kẻ mạnh là kẻ thắng”, chúng vẫn tồn tại và phát triển.