Trên Hoả Tinh có sông đào không?

Năm 1877, kỹ thuật quan sát thiên văn đã có nhiều tiến bộ. Đó cũng là năm Hoả Tinh ở gần Trái Đất nhất, gọi là năm “đại xung”. Schiaparelli, nhà thiên văn học Italia, muốn nhân dịp này vẽ bản đồ Hoả Tinh. Kết quả, ông phát hiện trên bề mặt Hoả Tinh có nhiều khu vực khá tối, trông giống như biển; ngoài ra còn có những đường đen tựa như nối từ vùng biển này sang vùng biển khác, đôi khi kết hợp lại thành một đường. Đó là gì? Lẽ nào là sông? Nhưng sông thì không thể nối từ biển này sang biển khác. Vì vậy Schiaparelli đã mạnh dạn suy đoán rằng đó là các kênh đào hay sông đào do sinh vật có trí tuệ trên Hoả Tinh tạo ra.

Phán đoán của Schiaparelli sau khi công bố lập tức gây hứng thú lớn, vì từ lâu con người đã muốn tìm xem trên các hành tinh khác có tồn tại sự sống hay không. Chỉ mới cách đó không lâu, vào thập kỷ 30, thuyết con người trên Mặt Trăng từng gây xôn xao một thời. Nay phát hiện của Schiaparelli không nghi ngờ gì đã làm cho thuyết sự sống trên hành tinh khác vốn đã nguội lạnh lại được nhen nhóm. Vì thế, phát hiện này không chỉ làm dấy lên phong trào thi đua quan sát Hoả Tinh trong giới thiên văn mà còn thu hút nhiều người nghiệp dư tham gia.

Một người Mỹ tên Lowell rất say mê vấn đề này, đã xây dựng một đài thiên văn riêng để chuyên quan sát Hoả Tinh. Sau thời gian dài quan sát, ông tăng số lượng sông đào trên Hoả Tinh từ 130 ban đầu lên hơn 700. Trên Hoả Tinh thật sự có nhiều sông đào đến vậy sao? Chúng có tác dụng gì? Một số người giả thiết rằng người Hoả Tinh, tức loài sinh vật có trí tuệ, đã đào các kênh ấy để đưa băng từ hai cực về vùng vĩ độ thấp, tưới cho những nơi khô cằn.

Nhưng trong thời gian say sưa quan sát các sông đào Hoả Tinh, người ta cũng nhận thấy các bản vẽ sông đào của nhiều người rất khác nhau, không chỉ khác về số lượng mà cả hướng đi và hình thái cũng không giống nhau. Vì sao lại như vậy? Một cuộc tranh luận gay gắt đã nổ ra nhưng vẫn không đi đến thống nhất.

Vậy trên Hoả Tinh thật sự có sông đào không? Cùng với sự phát triển của kỹ thuật quan sát thiên văn, những kính viễn vọng có độ phân giải cao cuối cùng đã giúp con người nhận ra rằng các dải tối từng được gọi là kênh đào ấy thực chất là do nhiều hố vẫn thạch độc lập, lớn nhỏ khác nhau tạo thành. Khi thiết bị quan sát chưa đủ độ phân giải, thị giác con người đã nối chúng lại thành từng đường. Chính vì chúng không phải những đường thật sự tồn tại, mà là kết quả của cảm giác chủ quan, nên mỗi người quan sát lại vẽ thành những đường khác nhau.

Gần đây, con người đã phóng các thiết bị thăm dò vũ trụ để quan sát và chụp rất nhiều ảnh Hoả Tinh ở cự ly gần. Qua phân tích và nghiên cứu các bức ảnh này, các nhà khoa học đã hoàn toàn phủ nhận sự tồn tại của các kênh đào trên Hoả Tinh. Hoả Tinh là một thế giới hoang vu đầy bụi cát và đá. Ở đó không có dấu vết của sinh vật có trí tuệ, cũng không quan sát thấy nước, nên tất nhiên càng không có kênh đào do sinh vật cao cấp đào nên. Tuy bề mặt Hoả Tinh có nhiều vết khô cằn đan xen ngang dọc, nhưng đó là sản phẩm của các tác động tự nhiên, hoàn toàn không liên quan đến sinh vật có trí tuệ.