Vì sao không nên lạm dụng thuốc kháng sinh?

Lịch sử phát triển y học của Việt Nam và thế giới có không ít bài học và sai lầm. Trong đó, ỷ lại vào thuốc kháng sinh và lạm dụng kháng sinh là một trong những sai lầm lớn.

Khi thuốc kháng sinh được phát hiện, loài người đã thu được lợi ích rất lớn. Chúng giúp phụ nữ bị sốt cao sau sinh tránh được nguy cơ tử vong như trước; giúp khống chế hiệu quả nhiều bệnh truyền nhiễm từng giết chết hàng triệu người như dịch hạch, thương hàn, dịch tả; đồng thời giúp các cuộc phẫu thuật lớn không thất bại vì nhiễm trùng. Nhưng khi số loại kháng sinh ngày càng nhiều, hiện tượng lạm dụng thuốc cũng trở nên phổ biến và kéo theo những hậu quả khó lường.

Thuốc kháng sinh có nhiều loại, mỗi loại có phạm vi kháng khuẩn riêng. Nói đơn giản, một loại kháng sinh có thể diệt hoặc khống chế một loại vi khuẩn gây bệnh nhất định, nhưng lại không có tác dụng với các vi khuẩn khác. Nếu chọn sai kháng sinh hoặc dùng một loại kháng sinh quá lâu, hậu quả có thể không tốt: nhẹ thì không chữa được bệnh, nặng hơn là kéo dài bệnh, gây phản ứng bất lợi và làm ngày càng nhiều vi khuẩn trở nên nhờn thuốc.

Một số kháng sinh ban đầu rất công hiệu nhưng dần dần mất tác dụng, buộc con người phải tìm ra những loại mới. Điều đáng lo nhất là tốc độ phát hiện kháng sinh mới không theo kịp tốc độ vi khuẩn kháng thuốc. Hơn nữa, vi khuẩn nhờn thuốc ngày càng khó đối phó. Để xử lý chúng, bác sĩ có khi phải dùng đồng thời nhiều loại kháng sinh. Việc này tuy tiêu diệt vi khuẩn có hại nhưng cũng có thể làm chết một số vi khuẩn có ích, gây mất cân bằng hệ vi khuẩn và làm giảm sức đề kháng của cơ thể.

Ngoài tác dụng chữa bệnh, hầu hết kháng sinh ít nhiều đều có tác dụng phụ. Nếu không hiểu đầy đủ những tác dụng phụ ấy mà vẫn lạm dụng, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Ví dụ, có loại kháng sinh ảnh hưởng đến thính lực, thậm chí gây điếc; có loại làm tổn hại thận, dùng cho bệnh nhân có bệnh thận có thể khiến bệnh nặng hơn; có loại dễ gây dị ứng, trước khi dùng nhất định phải thử dưới da. Vì vậy, việc chọn dùng thuốc cần hết sức thận trọng.

Nhiều người có quan niệm sai lầm rằng kháng sinh là thuốc vạn năng, chỉ cần hơi đau đầu hoặc hơi sốt là tùy ý dùng. Điều đó không chỉ gây lãng phí mà còn khiến mầm bệnh nhờn thuốc. Ngoài ra, dùng kháng sinh quá nhiều còn làm giảm rõ rệt khả năng đề kháng của cơ thể. Vì vậy, bệnh nhân không nên tự ý dùng kháng sinh mà cần nghe theo chỉ dẫn của bác sĩ.