Tại sao lạc đà được gọi là "chiếc thuyền của sa mạc"

Trong thế giới động vật, nếu nói đến loài chịu gian khổ giỏi nhất thì không thể không nhắc tới lạc đà. Một con lạc đà có thể chở khoảng 200 kg hàng, mỗi ngày đi được 40 km và có thể liên tục đi trong sa mạc suốt 3 ngày. Nếu không mang hàng, chúng có thể chạy với tốc độ 15 km/h và duy trì trong 8 giờ không nghỉ. Vì vậy, gọi lạc đà là “chiếc thuyền của sa mạc” quả thật không hề quá lời.

Trên sa mạc, người ta thường gặp những cảnh tượng đáng sợ: bão cát nổi lên bốn phía, cát vàng bay mù mịt, trời đất như đảo lộn. Lúc ấy, lạc đà bình thản nằm xuống, khép mắt lại. Hàng lông mi dài và dày của chúng giống như một tấm rèm chắn gió cát, bảo vệ đôi mắt. Khi bão cát qua đi, chúng lại đứng dậy, rũ sạch cát trên mình rồi lặng lẽ tiếp tục tiến bước.

Mùa hè, Mặt Trời trên sa mạc gay gắt như lửa, nhiệt độ có thể vượt quá 50°C. Đi trên cát nóng chẳng khác nào bước trên lò lửa, nửa bước cũng khó khăn. Thế nhưng lạc đà dường như không bận tâm. Bàn chân to rộng giúp chúng đi trên cát như đi trên mặt đất bằng phẳng, vững vàng và không bị lún. Dưới chân chúng còn có lớp đệm sừng dày, giống như đôi “ủng” đặc biệt, nên không sợ nóng.

Khả năng đặc biệt nhất của lạc đà là có thể bôn ba vất vả trên sa mạc trong thời gian dài, thậm chí 10 ngày đến nửa tháng không uống nước. Thì ra, khi gặp hạn, cơ thể lạc đà có những chức năng sinh lý đặc biệt để chống mất nước.

Miệng và mũi lớn của lạc đà là bộ phận quan trọng giúp giữ nước. Lớp bên trong lỗ mũi của chúng cuộn theo hình xoắn ốc, làm tăng diện tích tiếp xúc với không khí thở. Ban đêm, lớp niêm mạc này thu hồi hơi nước từ khí thở ra, đồng thời làm lạnh luồng khí, khiến nhiệt độ của nó thấp hơn thân nhiệt khoảng 8,3°C. Theo thống kê, nhờ khả năng đặc biệt ấy, lạc đà có thể tiết kiệm khoảng 70% lượng nước trong luồng khí nóng thở ra so với con người.

Thông thường, thân nhiệt lạc đà phải tăng đến khoảng 40,5°C mới bắt đầu toát mồ hôi. Ban đêm, chúng thường hạ thân nhiệt xuống dưới 34°C, thấp hơn thân nhiệt bình thường ban ngày. Sang ngày hôm sau, cơ thể cần một thời gian khá dài mới tăng lại đến mức phải tiết mồ hôi. Nhờ vậy, lạc đà rất ít đổ mồ hôi, lại cũng ít đi tiểu, nên giảm đáng kể lượng nước tiêu hao trong cơ thể.

Những người chết khát trên sa mạc phần lớn là do mất nước trong máu, khiến máu đặc lại, nhiệt trong cơ thể khó thoát ra và thân nhiệt tăng đột ngột đến mức nguy hiểm. Lạc đà thì khác: khi mất nước, chúng vẫn có thể giữ được dung lượng máu. Dường như chỉ khi các cơ quan khác trong cơ thể đã mất nước, lượng nước trong máu của lạc đà mới giảm rõ rệt.

Điều thú vị là lạc đà vừa biết “tiết kiệm nguồn nước”, vừa biết “khai thác nguồn nước”. Dạ dày của chúng chia thành ba ngăn, trong đó hai ngăn phía trước có nhiều “túi nước” để dự trữ nước khi gặp hạn. Vì vậy, hễ gặp nước, chúng sẽ uống rất nhiều. Ngoài việc đưa nước vào các “túi nước”, chúng còn nhanh chóng đưa nước vào máu để tích trữ và sử dụng dần.

Muốn đi đường dài trên sa mạc, lạc đà còn phải dự trữ đủ năng lượng. Lượng mỡ chứa trong bướu lạc đà có thể tương đương khoảng 1/5 trọng lượng cơ thể. Khi không tìm được thức ăn, chúng dựa vào lượng mỡ trong bướu để duy trì sự sống. Đồng thời, trong quá trình mỡ bị oxy hóa, cơ thể còn tạo ra một lượng nước, giúp duy trì hoạt động sống. Vì vậy có thể nói, lạc đà vừa là “kho thực phẩm”, vừa là “kho nước” của chính mình.