Có thể một lúc làm hai việc không?
Sử sách chép rằng Napoleon nước Pháp, khi soạn thảo “Bộ luật” nhà nước, có thể cùng một lúc nói đến các điều khoản của luật dân sự, luật hình sự và luật thương mại. Mười ba người vội vã ghi tốc ký mà vẫn mướt mồ hôi, không theo kịp ông. Lẽ nào Napoleon có tới bốn bộ não?
Thực ra, ông cũng chỉ có một cái đầu và một bộ óc mà thôi. Điểm hơn người của vị hoàng đế này là biết “phân phối chú ý”. Khi xem xiếc, ta cũng có thể thấy người diễn viên phải làm điều đó: vừa dùng chân đu đưa bàn đạp để giữ thăng bằng, cổ vẫn vươn lên giữ chồng bát trên đầu khỏi đổ, trong khi một chân khác lại đá bát tiếp tục chồng cao thêm.
“Phân phối chú ý” là gì? Khi ta chú ý vào một việc, trong đại não sẽ hình thành một trung tâm hưng phấn, xung quanh là một số điểm hưng phấn yếu hơn, nhờ đó ta có thể chú ý thêm đôi ba việc khác. Muốn phân phối chú ý tốt, cần có một điều kiện: trong các hành động đang làm phải có một hoặc vài hành động đã rất thành thạo, thậm chí đạt đến mức tự động hóa.
Chẳng hạn, một người vừa đánh đàn guitar vừa hát thì người đó phải chơi guitar rất nhuần nhuyễn. Khi ấy, trung tâm hưng phấn chính là hát, còn đánh guitar chỉ là trung tâm hưng phấn yếu có nhiệm vụ duy trì. Với người mới tập guitar, trọng tâm hưng phấn là đánh đàn, nên không thể vừa đàn vừa hát. Với diễn viên xiếc, việc giữ thăng bằng trên xe đạp cao và giữ chồng bát trên đầu đã đạt đến trình độ tự động hóa, vì vậy sức chú ý chỉ còn tập trung vào việc đá bát lên đầu. Đương nhiên, để phân phối chú ý thành thạo như vậy cần một công phu rất lớn.
Khi trong đại não xuất hiện một trung tâm hưng phấn rất mạnh, các điểm hưng phấn khác sẽ suy yếu. Điều đó có nghĩa là khi lao động trí óc căng thẳng, muốn làm cùng lúc hai hoặc ba việc sẽ vô cùng khó khăn. Có bạn cho rằng vừa nghe đài vừa làm bài sẽ hiệu quả. Thực ra, làm như vậy chỉ khiến sự chú ý bị phân tán, khiến việc học tập kém hiệu quả hơn.
