Mười phân vẹn mười có phải đã là hay?
Người thanh thoát, thông minh, phóng khoáng, tháo vát, nhạy cảm, chân tình, khiêm tốn, cẩn thận… tóm lại là thập toàn thập mỹ, liệu có thật sự được mọi người thích gần gũi không? Chưa chắc. Những người như vậy thường tạo cảm giác siêu phàm thoát tục, cao quá khó với tới, khiến người khác chỉ muốn “đứng từ xa mà nhìn”.
Các nhà tâm lý học từng làm thí nghiệm để chứng minh rằng người thập toàn thập mỹ chưa hẳn là người được yêu thích nhất. Điều này liên quan đến “hiệu ứng bộc lộ nhược điểm”. Thí nghiệm được tiến hành với bốn vị tiến sĩ: họ được yêu cầu giải một bài tập khó. Tiến sĩ A giải xong rồi ngồi thoải mái nhâm nhi cà phê. Tiến sĩ B cũng giải được, nhưng lại đánh đổ cà phê. Tiến sĩ C không giải được, vẫn ngồi uống cà phê. Tiến sĩ D không giải được và cũng đánh đổ cà phê.
Sau đó, các nhà khoa học nhờ mấy trăm sinh viên nhận xét. Kết quả, mức độ yêu thích dành cho bốn vị tiến sĩ được xếp theo thứ tự: B, A, C, D. Điều này cho thấy người thông minh thường được yêu thích hơn người kém năng lực. Tuy vậy, người có năng lực cao nhưng có một khiếm khuyết nhỏ lại được ưa thích hơn người quá hoàn hảo. Còn người năng lực kém lại phạm lỗi thì dễ khiến người khác khó chịu nhất. “Hiệu ứng bộc lộ nhược điểm” cho chúng ta biết rằng: người ưu tú về nhiều mặt, nếu có một chút thiếu sót nhỏ, sẽ rút ngắn khoảng cách tâm lý với người khác và trở nên dễ gần hơn.
Vậy một người bình thường phải như thế nào mới được yêu thích? Theo các nhà tâm lý học, thích một người nào đó có nghĩa là đối phương có sức hấp dẫn đối với mình. Con người cần giao tiếp để thỏa mãn nhu cầu tâm lý cá nhân. Vì thế, người nào càng giúp ta thỏa mãn nhu cầu đó thì ta càng dễ yêu thích họ.
Các nhà tâm lý học phương Tây nêu ra thuyết “cường hóa hấp dẫn giao tiếp”. Đại diện cho trường phái này là Bern và Croley. Theo đó, con người thường thích những ai mang lại cho họ sự bù đắp nào đó và ghét những người khiến họ có cảm giác bị trừng phạt. Những kích thích có tính bù đắp như mỉm cười, khôi hài, tôn trọng, tán đồng có thể tạo cảm giác vui vẻ, tích cực và dẫn đến sự hấp dẫn. Ngược lại, những kích thích mang tính trừng phạt như oán trách, nhiếc móc, lạnh nhạt… thường làm người ta khó chịu, tiêu cực và muốn xa lánh.
