Vì sao người và động vật vùng nhiệt đới lại nhỏ bé?

Do tiếp nhận nguồn thức ăn nghèo protein và vi chất, các nhóm người và động vật sống trong vùng nhiệt đới ẩm, xích đạo đã thích nghi theo hướng thu nhỏ tầm vóc để có thể tồn tại trong môi trường bất thuận lợi này.

Theo các nhà địa hóa, trong điều kiện ánh sáng Mặt trời dồi dào ở vùng xích đạo, cộng thêm lượng mưa phong phú tại các vùng nhiệt đới ẩm, đất đai ở hai miền này bị phong hóa mạnh và trở nên kém phì nhiêu, nghèo đạm cũng như lân dễ tiêu. Các chất kiềm, nhất là canxi và magie, thiếu trầm trọng do mưa nhiều khiến đất bị rửa trôi nhanh. Những nguyên tố vi lượng rất cần cho sự sống như iot, coban... cũng thiếu, đặc biệt ở miền núi. Từ các yếu tố này, sự kém phát triển về kích thước cơ thể của người và động vật có thể được lý giải như sau:

- Thiếu canxi và magie sẽ gây ra các bệnh về xương. Xương không phát triển khiến chiều cao bị hạn chế.

- Thiếu hụt sắt khiến con người mắc bệnh thiếu máu và gầy. Thực vật nhiệt đới ẩm giàu sắt, nhưng con người không hấp thụ sắt chủ yếu qua việc ăn thực vật; nguồn sắt quan trọng thường được cung cấp thông qua động vật như thịt, cá, trứng, sữa. Tuy nhiên trong thực tế, thức ăn của người và động vật sống ở vùng này chủ yếu là thực vật, còn động vật chỉ chiếm khoảng 5% đến 10%.

- Trong điều kiện mưa nhiều, các chất kiềm cần thiết cho cuộc sống của sinh vật bị rửa trôi, trong khi lại có sự tích lũy của những nguyên tố khác như sắt, nhôm, silic... Silic là nguyên tố làm cho lá cây ở hai vùng này có màu xanh sẫm, cứng, sắc, nhiều xơ và kém giá trị dinh dưỡng, điển hình là cỏ tranh. Silic nhiều đến mức bên trong các ống tre, nứa, ta có thể gặp các tinh thể silic ngậm nước kết đọng lại như những cục đường. Đây là nguyên nhân giải thích vì sao động vật nuôi ở vùng nhiệt đới ẩm và xích đạo cho sản lượng thịt, sữa thấp hơn xa so với động vật ở xứ ôn đới.

Sự kết hợp của những yếu tố trên khiến cư dân vùng nhiệt đới ẩm như Việt Nam, Malaysia, Thái Lan, Philippines, Indonesia, Angola, Ghine... đều có vóc dáng nhỏ bé. Thậm chí ở vùng rừng xích đạo châu Phi có bộ lạc người Pichmê, còn được gọi là bộ lạc của những người “tí hon”. Nam giới ở đây cao không quá 1,3 mét, còn phụ nữ chỉ cao trung bình khoảng 1 mét. Tình trạng tương tự cũng diễn ra đối với động vật. Theo tính toán của các nhà khoa học, các loài động vật ở vùng nhiệt đới ẩm và xích đạo có kích thước thua kém đồng loại của chúng ở vùng ôn đới tới 1,5 mét. Ví dụ, loài hươu cao cổ sống ở các đồng cỏ ôn đới có chiều cao trung bình 6 mét, trong khi ở vùng xích đạo chúng chỉ cao khoảng 2,5 mét.