Vòi rồng: Cơn thịnh nộ của thiên nhiên

Một vùng mây xoáy khổng lồ giữa bầu trời xám xịt vươn chiếc vòi hút ngoằn ngoèo xuống mặt đất. Nó có thể xé toang một chiếc ô tô tải 10 tấn, nhấc bổng một tòa nhà 5 tầng từ chân núi lên đỉnh núi, và chỉ trong chớp mắt ném văng một toa tàu hỏa ra xa khoảng 2 cây số. “Hung thần” ấy chính là vòi rồng.

Vòi rồng là hiện tượng một luồng không khí lớn xoáy tròn, mở rộng từ một đám mây dông xuống tới mặt đất. Đường kính của vòi rồng có thể thay đổi từ vài chục mét đến 2 cây số, trung bình vào khoảng 50 mét.

Vòi rồng hình thành ở bán cầu Bắc thường tạo ra gió xoáy ngược chiều kim đồng hồ quanh một tâm có áp suất không khí cực thấp. Ở bán cầu Nam, gió hình thành vòi rồng lại xoay theo chiều kim đồng hồ. Vận tốc gió tối đa có thể đạt 120 - 150 km/h. Phần lớn vòi rồng được hình thành từ một dạng mây dông đặc biệt gọi là mây dông tích điện. Một đám mây dông tích điện có thể kéo dài trong vài giờ, xoáy tròn trong vùng có đường kính từ 10 - 16 km, di chuyển hàng trăm dặm và sinh ra một số “ống hút” khổng lồ như vậy. Các nhà khoa học cho rằng vòi rồng được hình thành giữa một vùng có luồng khí nóng đi lên và một vùng có luồng khí lạnh đi xuống. Bước đầu tiên là quá trình tương tác giữa những cơn dông hướng lên trên và gió. Cơn dông này là luồng khí nóng ẩm được nâng lên khỏi mặt đất trong quá trình hình thành bão. Sự tương tác ấy khiến tầng khí nóng đi lên xoay tròn trong không trung. Giai đoạn thứ hai là sự phát triển của dòng khí lạnh di chuyển xuống mặt đất ở phía bên kia của cơn bão. Tốc độ dòng khí đi xuống có thể vượt quá 160 km/h. Những vòi rồng yếu hơn cũng có thể được tạo ra ngoài biển và thường xuất hiện ở các vùng nước nhiệt đới.

Việc đo trực tiếp tốc độ gió của vòi rồng là vô cùng khó khăn, bởi nó có thể phá hủy nhiều thứ xuất hiện trên đường đi. Năm 1971, ông Theodore Fujita, một nhà khí tượng học thuộc Đại học Chicago, đã xây dựng hệ thống phân loại cấp độ vòi rồng dựa trên mức độ tàn phá của nó đối với các công trình nhân tạo. Hệ thống này được gọi là thang F. Độ mạnh của vòi rồng tăng dần từ F0 đến F5. Vòi rồng yếu nhất (F0) có thể phá hủy ống khói và biển hiệu, trong khi cấp mạnh nhất (F5) có thể thổi bay cả những căn nhà khỏi móng.

Mỹ là nơi có số lượng vòi rồng trung bình mỗi năm cao nhất thế giới, khoảng 800 cơn. Australia xếp thứ hai. Vòi rồng cũng xảy ra ở nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Anh và Đức.

Trận lốc xoáy vòi rồng tồi tệ nhất ở Mỹ xảy ra vào ngày 18/03/1925. Cùng một lúc, 7 vòi rồng xuất hiện ở 3 bang Illinois, Missouri và Indiana, làm 740 người thiệt mạng và phá hủy nhiều công trình hạ tầng. Một thảm họa vòi rồng khác cũng đáng nhớ xảy ra vào ngày 03/04/1974; đó là tập hợp của 148 vòi rồng nhỏ, khiến 315 người thiệt mạng từ bắc Alabama đến bang Ohio.

Trong thời gian xảy ra vòi rồng, mọi người phải lập tức tìm nơi trú ẩn trong tầng hầm hoặc nơi kín đáo của tòa nhà như phòng họp, phòng tắm. Tuyệt đối tránh trú trong xe hơi và nhà di động, bởi chúng có thể bị thổi bay bất cứ lúc nào. Không nên ở trong những công trình lớn có mái rộng như thính phòng hay siêu thị, vì đó là những nơi dễ bị sụp đổ. Nếu đang ở ngoài đường, nên chui xuống một cái rãnh hoặc mương sâu và che đầu cẩn thận để tránh bị thương do đất đá rơi xuống.