Vì sao đường di chuyển của bão lại tuân theo một quy luật nhất định?
Sau mỗi lần nghe báo cáo vị trí trung tâm bão, nếu đánh dấu vị trí của cơn bão trên bản đồ, bạn sẽ phát hiện rằng đường đi của trung tâm bão tuy có một số biến đổi, nhưng về cơ bản vẫn thường là dạng parabol hoặc đường thẳng. Bão di chuyển trên Trái đất theo những quy luật nhất định, và dự báo của đài khí tượng thủy văn về cơ bản cũng dựa vào các quy luật di chuyển ấy.
Có hai loại lực khiến bão chuyển động: nội lực và ngoại lực. Nội lực là lực sinh ra trong chính bản thân cơn bão. Vì bão là luồng không khí xoáy tròn ngược chiều kim đồng hồ, hướng chuyển động của từng phần tử trong luồng không khí chịu ảnh hưởng của hiện tượng Trái đất tự quay và phát sinh sự lệch hướng. Ở bán cầu Bắc, tác dụng lệch hướng này khiến các phần tử không khí có xu hướng lệch về bên phải; vĩ độ càng cao thì tác dụng lệch hướng càng mạnh. Điều đó làm cho gió bão từ hướng Bắc thổi sang hướng Tây, vốn có nhiều phần tử không khí, dịch chuyển một lượng về phía Bắc; còn gió bão từ hướng Nam thổi sang hướng Đông, vốn có ít phần tử không khí hơn, dịch chuyển một lượng về phía Nam. Như vậy, khối lượng không khí ở phía Nam cơn bão lớn hơn phía Bắc, khiến bão có xu hướng dịch chuyển về phía Bắc. Sự chênh lệch này có thể xem là nội lực chủ yếu trong đường di chuyển của cơn bão. Tiếp đó, không khí trong khu vực bão là không khí bốc lên cao. Không khí trên cao, dưới tác dụng của lực Coriolis, cũng có xu hướng chuyển động về phía Tây; đây cũng có thể xem là một phần nội lực của bão. Tác dụng tổng hợp của hai loại nội lực này khiến bão có xu hướng di chuyển theo hướng Bắc lệch Tây.
Ngoại lực là động lực thúc đẩy cơn bão khi luồng không khí bao quanh nó vận động trên quy mô lớn. Vào mùa hạ và mùa thu, trên biển Thái Bình Dương thường có một vùng áp cao độc lập, thường gọi là áp cao phụ nhiệt đới. Hướng gió ở xung quanh vùng áp cao này có liên quan chặt chẽ đến đường đi của bão. Bão sinh ra ở khu vực gần phía Nam của áp cao Thái Bình Dương, nơi có gió Đông thổi, vì thế cơn bão thường thịnh hành di chuyển về phía Tây.
Nội lực và ngoại lực kết hợp với nhau khiến hướng di chuyển của bão thường tuân theo một quy luật nhất định. Tuy nhiên trong quá trình di chuyển, bão chịu ảnh hưởng rất lớn của áp cao phụ nhiệt đới trên biển Thái Bình Dương. Ở thời kỳ đầu, khi bão nằm ở mặt Nam của áp cao phụ nhiệt đới, nó thường di chuyển theo hướng Tây Bắc. Khi đến vùng ven phía Tây của dải áp cao phụ nhiệt đới, bão sẽ tiến vào phía Tây Bắc của trung tâm áp cao; lúc này ngoại lực mà nó nhận được thay đổi, thúc đẩy nó chuyển sang hướng Đông, kết hợp với nội lực và làm cho hướng đi của bão chuyển sang phía Tây Bắc. Do cường độ của áp cao phụ nhiệt đới, mức độ kéo dài về phía Tây, thu hẹp ở phía Đông và tình trạng ngắt quãng khác nhau, đường đi của bão cũng không giống nhau. Nếu dải áp cao phụ nhiệt đới kéo dài về phía Tây và được tăng cường, đường đi của bão sẽ lệch xuống phía Nam, tiến thẳng về phía Tây. Nếu dải áp cao phụ nhiệt đới ở phía Bắc của bão lui sang phía Đông hoặc bị đứt đoạn, bão có thể di chuyển lên phía Bắc, nơi có chỗ đứt gãy hoặc ở phía Tây vùng áp cao, rồi sau đó vòng sang phía Đông Bắc. Nói tóm lại, đường đi của bão thường được hình thành theo dạng parabol.
Trong quá trình di chuyển, bão vừa xoay vừa tiến về phía trước, còn khu vực gió lớn của nó ngày càng mở rộng. Khi mới hình thành trên vùng biển nhiệt đới, đường kính của bão đã rất lớn, đạt khoảng 100.000 mét. Sau đó, bão dần phát triển; khi di chuyển đến khu vực gần 30 độ vĩ Bắc, đường kính có thể tăng gấp 10 lần so với ban đầu. Tiếp tục tiến lên phía trước, sức bão lại dần suy yếu, phạm vi gió giảm xuống và cuối cùng tan hẳn.
Thông thường, bão chỉ đi qua vùng sát biên giới Trung Quốc rồi di chuyển sang Nhật Bản, nên nó chủ yếu ảnh hưởng đến các tỉnh Quảng Đông, Hải Nam, Quảng Tây, Đài Loan, Phúc Kiến, Chiết Giang, Giang Tô và thành phố Thượng Hải. Vùng duyên hải Sơn Đông và bán đảo Liêu Đông đôi khi cũng chịu một số ảnh hưởng, nhưng bão rất ít khi tác động đến các tỉnh phía Bắc và các tỉnh sâu trong nội địa. Chỉ khi vùng phụ cận phía Tây của dải áp cao phụ nhiệt đới Thái Bình Dương đổ vào khu vực Giang Nam của Trung Quốc, bão mới đổ vào vùng duyên hải Đông Nam và tiến sâu vào nội địa. Vậy vì sao sau khi đổ bộ vào đất liền, cường độ bão nhanh chóng yếu đi nhưng mưa lớn vẫn không giảm?
Bão được sinh ra trên biển. Một cơn bão trưởng thành có sức gió vô cùng mạnh; sức gió từ cấp 12 trở lên có thể nâng đầu những con sóng lên cao hàng chục mét, thổi bay cả những chiếc xe lớn có tải trọng lên tới hàng vạn tấn. Sau khi đổ bộ vào đất liền, bão vẫn mặc sức phá hoại ở các khu vực ven biển: đánh bật gốc cây, làm đổ nhà và thổi bay hoa màu. Nhưng một khi đã tiến sâu vào lục địa, do chịu ảnh hưởng của lực ma sát với mặt đất, tốc độ gió dần giảm xuống và cường độ cũng yếu dần. Lúc này, nó trút mưa lớn xuống mặt đất, gây núi lở, ngập nước khắp nơi, phá hoại đê kè và làm đồng ruộng chìm trong nước. Có lần, sau khi bão đổ bộ vào đất liền, một tỉnh cách xa biển như Hà Nam đã phải hứng lượng mưa hơn 1000 mm trong vài ngày liên tiếp, khiến nhiều huyện rơi vào cảnh nhà cửa bị ngập đến tận mái.
