Vì sao các nhà du hành hay mất ngủ?

Mất ngủ và ngủ không sâu là “chuyện thường ngày” của các nhà du hành, nhất là khi họ sống dài ngày trong vũ trụ, nơi không có trọng lượng. Việc thiếu các tín hiệu ngày đêm rõ ràng cũng làm đồng hồ sinh học trong cơ thể họ bị rối loạn.

Hiện tượng này khiến các nhà du hành kém tỉnh táo và giảm hiệu quả làm việc. Trong số những yếu tố tác động tới đồng hồ sinh học, các nhà nghiên cứu cho rằng ánh sáng chiếu vào võng mạc giúp cơ thể nhận biết thời gian trong ngày. Mặt khác, tình trạng không trọng lượng trong vũ trụ khiến các nhà du hành tiêu hao ít năng lượng hơn so với khi ở trên Trái đất, vì vậy họ cũng ít cảm thấy mệt mỏi hơn. Trong khi đó, mệt mỏi lại là cảm giác dễ đưa con người vào giấc ngủ.

“Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy con người cần tìm cách kích hoạt đồng hồ sinh học trong cơ thể, duy trì chu kỳ hai tư giờ mỗi ngày, nếu chúng ta muốn thành công với các chuyến bay dài hạn”, Timothy Monk, Giáo sư Đại học Pittsburgh kiêm trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết. Nhóm của ông từng theo dõi giấc ngủ của Jerry Linenger, một nhà du hành vũ trụ đã nghỉ hưu, trong gần năm tháng ông ở trên trạm vũ trụ Mir của Nga vào năm 1997.

Trong ba giai đoạn, mỗi giai đoạn gồm hai tuần, lần lượt vào những ngày đầu, giữa và cuối hành trình, các nhà nghiên cứu dưới mặt đất đã ghi chép lịch ngủ của Linenger, gồm thời điểm lên giường, thời gian thức và thời gian ngủ. Trong khi đó, trên trạm, Linenger cũng tự ghi lại nhiệt độ cơ thể, lịch ngủ của mình, đánh giá mức độ tỉnh táo năm lần mỗi ngày và thực hiện một bài kiểm tra một lần vào giữa ngày.

Kết quả cho thấy, trong những ngày đầu lên trạm, Linenger vẫn tuân thủ giờ đi ngủ và thức dậy khá đều đặn. Nhưng sau 4 tháng, khi mỗi ngày đều có 15 lần Mặt trời mọc và 15 lần Mặt trời lặn, ông đã “mất cảm giác về ngày và đêm”. Cứ 45 phút trời lại tối một lần, khiến nhịp sinh học không còn ổn định. Các nghiên cứu trước đây cũng cho thấy những người mất chu kỳ sáng tối thông thường, trong đó có người mù, đều dễ bị mất ngủ, ngủ nhiều hơn vào ban ngày hoặc thường xuyên thức giấc vào ban đêm.

Nhóm của Monk đã thử nghiệm nhiều phương pháp khác nhau để điều trị chứng mất ngủ trong vũ trụ, trong đó có dùng thuốc ngủ, dùng melatonin, một loại hoóc môn do tuyến yên tiết ra để điều khiển chu kỳ ngủ, và sử dụng ánh sáng nhân tạo để mô phỏng ánh sáng Mặt trời. Họ cũng đề nghị điều chỉnh cách dùng ánh sáng trong tàu không gian, đồng thời áp dụng các bài tập nhằm hạn chế ảnh hưởng của tình trạng không trọng lượng.