Làm thế nào để phân biệt được giữa rắn độc và rắn không độc?
Trên thế giới có hơn 2500 loài rắn, trong đó khoảng trên dưới 650 loài là rắn độc; riêng Trung Quốc đã ghi nhận 47 loài rắn độc. Nhiều người hễ thấy rắn là sợ, chủ yếu vì lo bị rắn độc cắn, bởi vết cắn của chúng có thể đe dọa tính mạng. Vì vậy, biết cách phân biệt rắn độc và rắn không độc là điều rất cần thiết.
Nhìn bề ngoài, rắn độc và rắn không độc không phải lúc nào cũng khác nhau rõ rệt. Thông thường, rắn độc có đầu tương đối lớn, hình tam giác, cổ nhỏ, đuôi ngắn, phần sau hậu môn nhỏ thót lại và hoa văn khá rõ. Rắn không độc thường có đầu nhỏ hơn, hình bầu dục, đuôi dài, phần đuôi sau hậu môn nhỏ dần. Những loài rắn độc như rắn năm bước, rắn lao, rắn bàn là, rắn lục, rắn cạp nong... thường có đầu tam giác. Tuy nhiên, một số rắn độc rất nguy hiểm như rắn cạp nong, rắn cạp nia và các loài rắn biển lại có đầu gần giống rắn không độc. Ngược lại, trong nhóm rắn không độc cũng có loài đầu hình tam giác, chẳng hạn rắn có hình lăng trụ, vì giống rắn lao nên có nơi gọi là rắn lao giả.
Điểm khác biệt cơ bản nhất giữa rắn độc và rắn không độc là răng độc. Rắn có răng độc thì chắc chắn là rắn độc. Răng độc có hai dạng chính. Dạng thứ nhất là răng có rãnh dẫn nọc, giống răng móc câu. Ở một số loài, răng này mọc ở phía trước xương hàm trên, khi rắn há miệng có thể nhìn thấy, gọi là răng rãnh trước. Những loài có kiểu răng này thường có độc tính mạnh, như rắn hổ mang, rắn cạp nong, rắn cạp nia và nhiều loài rắn biển. Một số loài khác có răng rãnh độc mọc ở phía sau xương hàm trên, gọi là răng rãnh sau, như rắn bùn, rắn thủy bào... Nhóm này thường độc yếu hơn, nên người bị cắn thường ít khi tử vong.
Dạng thứ hai là răng ống, gồm một đôi răng dài hơi cong, đầu nhọn rất nhỏ như mũi kim thêu. Bên trong răng rỗng như chiếc ống nên gọi là răng ống. Gốc răng ống thông với ống dẫn của tuyến độc. Khi rắn cắn, cơ bên ngoài tuyến độc co lại, ép nọc độc đi qua ống răng rồi tiêm vào cơ thể nạn nhân. Nọc theo máu lan ra toàn thân và gây trúng độc. Răng độc của rắn lao, rắn năm bước, rắn lục, rắn bàn là... đều thuộc loại răng ống.
Vì thế, sau khi bị rắn cắn, có thể dựa vào vết răng để phán đoán sơ bộ là rắn độc hay rắn không độc. Nếu là rắn độc, vết cắn thường có một hoặc hai dấu răng độc rõ; còn rắn không độc thường chỉ để lại hai hàng dấu răng nhỏ li ti.
Nếu bị rắn độc cắn thì tình huống rất nguy hiểm. Vùng bị cắn thường nhanh chóng sưng tấy, đau dữ dội; có khi người bị cắn chóng mặt, vã mồ hôi, khó thở. Khi bị rắn biển, rắn cạp nong hoặc rắn cạp nia cắn, triệu chứng có thể xuất hiện muộn sau vài giờ nên càng nguy hiểm và cần đặc biệt chú ý. Sau khi bị rắn độc cắn, phải cấp cứu ngay: dùng dây vải hoặc dây gai buộc chặt phía trên vết thương để hạn chế nọc lan theo máu. Tuy nhiên, cứ khoảng 10 phút cần nới lỏng một lần trong chừng 1-2 phút để tránh máu không lưu thông gây hoại tử. Đồng thời có thể bóp mạnh quanh vết thương để đẩy máu độc ra ngoài, vừa nặn vừa rửa, rồi nhanh chóng mời thầy thuốc hoặc đưa nạn nhân đi chữa trị.
