Phần mềm và chương trình của máy tính là một chăng?
Chúng ta thường nói đến hai từ: phần mềm và chương trình. Chẳng hạn: “Tôi có được một phần mềm mới”; “Chương trình tôi soạn ra còn phải thử nghiệm”; “Chức năng phần mềm đồ họa nào đó rất khá”; “Chương trình đồ họa nào đó không thể khởi động trong máy tính của tôi” v.v... Như vậy là đã đề cập đến hai khái niệm “phần mềm” và “chương trình”.
Phần mềm máy tính là cách gọi chung của chương trình và tài liệu trong hệ thống máy tính. Chương trình là sự mô tả đối tượng xử lý và quy tắc xử lý đối với một nhiệm vụ tính toán. Tài liệu là những tư liệu thuyết minh cần thiết giúp người ta hiểu chương trình, như bản thuyết minh thiết kế, chỉ dẫn cho người dùng, sổ tay sử dụng v.v... Chương trình phải được cài đặt vào máy tính mới có thể làm việc, còn tài liệu thường để con người đọc, không nhất thiết phải cài vào máy.
Bất kỳ nhiệm vụ nào dùng máy tính làm công cụ xử lý đều có thể coi là nhiệm vụ tính toán. Đối tượng xử lý của chương trình là dữ liệu, như con số, chữ viết, hình vẽ, tranh ảnh, âm thanh v.v..., hoặc thông tin, tức nội dung có ý nghĩa xác định được truyền tải bằng dữ liệu. Quy tắc xử lý là các động tác và bước dùng để xử lý dữ liệu hoặc thông tin, như tính toán số học, tính toán logic, tính toán quan hệ, tính toán hàm số, cùng các thao tác trình tự, phán đoán và vòng lặp. Chương trình là khái niệm cơ bản nhất trong lập trình, đồng thời cũng là khái niệm rất cơ bản trong phần mềm. Chương trình là bộ phận chủ yếu cấu tạo nên phần mềm, cũng là đối tượng nghiên cứu của phần mềm. Chất lượng chương trình quyết định chất lượng phần mềm. Quá trình làm việc thực tế khi chương trình được cài vào máy gọi là thực hiện, hay chạy chương trình. Khi đánh giá chất lượng chương trình, ngoài việc xem xét cấu trúc chương trình, còn phải khảo sát quá trình thực hiện của nó.
Từ “phần mềm” bắt nguồn từ “chương trình”. Đầu những năm 60 của thế kỷ XX, người ta dần nhận thức được tầm quan trọng của các tài liệu liên quan đến chương trình, và khái niệm phần mềm ra đời từ đó.
Phần mềm là phần giao diện tiếp xúc giữa người sử dụng với phần cứng. Giao diện là bộ phận giao tiếp giữa hai hệ thống khác nhau hoặc hai bộ phận có tính chất khác nhau, gồm giao diện phần cứng và giao diện phần mềm - chú thích của người dịch. Muốn sử dụng máy tính thì phải có chương trình và phần mềm. Người sử dụng máy tính chủ yếu làm việc với máy thông qua phần mềm.
Theo chức năng, phần mềm được chia thành ba loại: phần mềm hệ thống, phần mềm hỗ trợ và phần mềm ứng dụng. Chúng hợp thành tổng thể phần mềm trong hệ thống máy tính, phát huy chức năng của mình ở những giai đoạn khác nhau.
