Có phải rắn thè lưỡi ra để doạ người không?

Hầu như loài rắn nào cũng có chiếc lưỡi đỏ tươi, chẻ nhánh, thường được gọi là “xà tín”. Chiếc lưỡi ấy rất linh hoạt, liên tục thò ra thụt vào, trông khá đáng sợ. Vì thế, không ít người cho rằng rắn thè lưỡi là để hù dọa đối thủ và tự bảo vệ mình.

Thực ra không phải vậy. Khi nghiên cứu, các nhà động vật học phát hiện lưỡi rắn có cấu tạo và chức năng rất đặc biệt. Theo hiểu biết thông thường, lưỡi là cơ quan vị giác, giúp cảm nhận mùi vị thức ăn. Nhưng lưỡi của rắn lại gần giống như một chiếc mũi: bề mặt không có gai lưỡi, không phân biệt được đắng, cay, mặn, ngọt, nhưng lại có thể hỗ trợ nhận biết mùi từ môi trường.

Chúng ta biết rằng mùi hình thành nhờ các phân tử dễ bay hơi của vật chất. Khi người hoặc động vật hít thở, các phân tử mùi phát tán trong không khí đi vào mũi, tiếp xúc với tế bào cảm giác trên bề mặt xoang mũi. Sự kích thích đó được chuyển thành tín hiệu đặc biệt, truyền qua dây thần kinh khứu giác đến não, từ đó tạo nên cảm nhận về mùi.

Rắn thường xuyên thè lưỡi không phải để đe dọa, mà là để thu nhận các chất hóa học trong không khí. Chức năng này tương tự hoạt động của xoang mũi. Khi lưỡi thò ra, các phân tử hóa học bám lên bề mặt lưỡi ẩm. Sau đó lưỡi rút vào, đưa các chất ấy đến “cơ quan trợ giúp mũi” trong khoang miệng. Cơ quan này tách biệt với bên ngoài nên tự nó không trực tiếp ngửi được, nhưng khi lưỡi đưa chất hóa học vào, nó có thể thực hiện chức năng cảm nhận mùi.

Cơ quan trợ giúp mũi của rắn gồm rất nhiều tế bào cảm giác. Những tế bào này biến các chất hóa học nhận được thành tín hiệu, truyền về trung khu thần kinh để tổng hợp và phân tích, nhờ vậy rắn nhận biết được môi trường xung quanh.

Vì thế, việc rắn liên tục thè lưỡi rồi rụt lưỡi chính là cách nó không ngừng “ngửi” mùi bên ngoài. Nếu một con vật bị rắn cắn rồi chạy thoát, rắn có thể dựa vào chiếc lưỡi liên tục thu nhận mùi để lần theo dấu vết, bám sát con mồi cho đến khi bắt được.