Tại sao sinh vật có thể bị tuyệt chủng?

Chim Đô Đô và chim bồ câu Bắc Mĩ từng là những sinh vật tồn tại với số lượng lớn trên Trái Đất, nhưng nay đã trở thành di vật của lịch sử. Nhiều loài quý hiếm khác như hổ Đông Bắc, voi Châu Phi, hắc tinh tinh... cũng đang đứng trước thời điểm then chốt của sự tồn vong. Các nhà khoa học dự đoán rằng thời đại chúng ta đang sống là một thời đại tai họa đối với sinh vật, với tốc độ tuyệt chủng có thể cao gấp 4000 lần thời đại khủng long. Vậy vì sao sinh vật có thể bị tuyệt chủng, trong khi để tiến hóa thành công lại khó đến vậy? Vì sao hiện nay tốc độ tuyệt chủng lại nhanh như thế?

Trước hết, hãy nhìn vào trường hợp chim Đô Đô. Loài chim này dài khoảng 1 m, có thể nặng tới 20 kg, từng sống trên đảo Mađagasca ở Châu Phi. Tuy được gọi là chim, nhưng hình dáng của nó khá giống gà, vịt nuôi hiện nay và không có khả năng bay. Khi dấu chân con người đặt lên vùng đất màu mỡ ấy, thịt chim Đô Đô nhanh chóng xuất hiện trên bàn ăn. Kết quả là chỉ trong chưa đầy 200 năm, loài chim này đã bị con người tiêu diệt sạch.

Chim bồ câu Bắc Mĩ cũng có số phận tương tự, thậm chí tốc độ tuyệt chủng còn nhanh hơn. Trước kia, giữa Mĩ và Mêhicô từng có hàng tỉ con chim bồ câu Bắc Mĩ tự do bay lượn, đông đến mức khiến người ta kinh ngạc. Nhưng sau đó, tiếng súng săn vang lên không ngớt, và đến năm 1914, loài chim nhỏ bé ấy đã đi vào con đường tuyệt chủng.

Từ hai ví dụ trên có thể thấy, hoạt động của con người là nguyên nhân chủ yếu khiến nhiều loài động vật biến mất. Cùng với sự phát triển của xã hội, con người bắt đầu dùng các công cụ hiện đại để chặt cây, phá rừng. Những cánh rừng hoang dã xưa kia dần bị thay thế bởi nhà cửa, đô thị, làm mất nơi sinh sống và vui chơi của rất nhiều loài động vật.

Sự phát triển của con người cũng tạo ra nhiều nguồn ô nhiễm, đồng thời làm thu hẹp không gian sống của chính mình và các loài khác. Nước bẩn, nước thải làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự sinh sản của động vật bậc thấp, đồng thời gây khó khăn cho nguồn nước uống của động vật bậc cao. Ở một số khu vực công nghiệp hóa mạnh, không chỉ động vật hoang dã mà đôi khi cả vật nuôi cũng xuất hiện dị dạng. Nếu tình trạng ấy tiếp tục, sự tuyệt chủng của nhiều loài chỉ còn là vấn đề thời gian.

Con người còn đưa nhiều loài động vật lên bàn ăn, chẳng hạn như ếch. Từ khi ếch trở thành mặt hàng thường gặp ở chợ, việc quản lí đồng ruộng ngày càng phụ thuộc nhiều vào thuốc trừ sâu. Ô nhiễm thuốc trừ sâu lại phá hoại môi trường sinh thái của ếch, tạo thành một vòng tuần hoàn xấu có thể đẩy loài này đến nguy cơ tuyệt chủng. Không chỉ ếch, nhiều loài bò sát, chim, động vật có vú, thậm chí cả côn trùng cũng trở thành đối tượng bị săn bắt vì nhu cầu ăn uống. Một loài sinh vật cần trải qua hàng vạn, hàng chục vạn năm tiến hóa mới hình thành, nhưng để tiêu diệt nó, đôi khi chỉ cần vài năm.

Tất nhiên, sự tuyệt chủng của một số loài cũng là điều tất yếu trong lịch sử tiến hóa sinh vật. Chẳng hạn, trong các quần thể sinh vật cách đây khoảng 600 triệu năm, khi những động vật có mô cứng như giáp xác phát triển, các sinh vật chỉ có cấu tạo mềm yếu khó chống lại sự tấn công và trở thành thức ăn cho loài khác. Có thể nói, đó là một sự thay thế tự nhiên giữa các thế hệ sinh vật trong lịch sử tiến hóa.