Thế nào là song tinh?

Nếu dùng kính viễn vọng thiên văn quan sát bầu trời, bạn sẽ phát hiện có nhiều hằng tinh đi thành từng cặp, ở rất gần nhau. Hai hằng tinh gần nhau như vậy được gọi là song tinh, hay sao đôi. Có thể nói các hằng tinh trên trời cũng thích kết bạn, còn những hằng tinh đơn lẻ chỉ chiếm số ít. Tất nhiên, các cặp song tinh không hoàn toàn giống nhau. Có cặp gồm hai hằng tinh chuyển động quanh nhau nhờ lực hấp dẫn duy trì, gọi là song tinh vật lý hay sao kép. Có cặp chỉ gần nhau do hiệu ứng chiếu trên bầu trời, nhìn tưởng sát nhau nhưng thực tế ở rất xa và không có quan hệ vật lý, giống như “gần mặt xa lòng”, gọi là song tinh quang học.

Những cặp song tinh thường được nhắc đến chủ yếu là song tinh vật lý. Đối với các cặp song tinh vật lý, khoảng cách giữa hai ngôi sao cũng rất khác nhau. Ví dụ, “song tinh thân cận” có khoảng cách giữa hai sao rất gần, có thể xem như những người bạn thân thiết. Giữa chúng xảy ra các quá trình tương tác rất phức tạp, sinh ra ảnh hưởng thủy triều, thậm chí xuất hiện luồng khí từ sao này chảy sang sao kia.

Trên bầu trời đêm có nhiều cặp song tinh nổi tiếng, như sao Thiên Lang, Nam Môn 2, Nam Môn 3, Bắc Hà 2, Tâm Tú 2, Giác Tú 1, v.v. Trong đó, sao Thiên Lang thuộc loại song tinh mà mắt thường không nhận ra, phải thông qua kính viễn vọng thiên văn mới thấy được quan hệ sao đôi. Ngôi sao quay quanh sao Thiên Lang là một sao bạch oải. “Giác Tú 1” lại thuộc loại song tinh phân quang, tức chỉ có thể xác định là song tinh thông qua phân tích quang phổ, còn dùng kính viễn vọng thông thường thì không tách được thành hai sao riêng.

Trong thế giới hằng tinh, song tinh là hiện tượng rất phổ biến. Ngoài ra còn có nhiều nhóm nhỏ có quan hệ vật lý với nhau, gồm 3 đến 5 hằng tinh, gọi chung là tụ tinh. Các hằng tinh gần hệ Mặt Trời được ước tính có từ khoảng một nửa hoặc hơn là song tinh hoặc thành viên của các tụ tinh.