Tại sao mặt tiền các kiến trúc cổ Trung Quốc thường có một đôi sư tử đá?
Trong số các di vật văn hóa thời cổ đại được khai quật ở Trung Quốc, dù là ngọc, đồ gốm, đồ đất nung, đồ đồng thau, tranh vẽ hay các bức điêu khắc trên đá, chúng ta thấy những con vật được thể hiện thường là hổ, dê, chim, cá, bò, lợn, hạc, hươu. Tất nhiên còn có rồng, con vật do con người tưởng tượng ra, nhưng hình như không có di vật nào khắc họa hình sư tử. Nguyên nhân rất đơn giản: Trung Quốc thời cổ không có sư tử, con người chưa biết đến sư tử, vì thế không thể khắc họa hình sư tử trong các tác phẩm nghệ thuật.
Quê hương của loài sư tử là những vùng nhiệt đới ở châu Phi và Ấn Độ. Sư tử xuất hiện ở Trung Quốc từ khi Hán Vũ Đế sai Trương Khiên đi sứ Tây Vực và được vua Tây Vực tặng như một lễ vật quý báu đưa về Trung Quốc. Khoảng năm 125 sau Công nguyên, hoàng đế thứ bảy của nhà Đông Hán là Thuận Đế Lưu Bảo lên ngôi. Quốc vương Sơ Lặc ở Tây Vực sai sứ đem tới Lạc Dương tặng Thuận Đế một cặp sư tử. Vị hoàng đế trẻ tuổi này rất thích, nên đã di chiếu lại rằng sau khi ông băng hà, các khanh hãy dùng cặp sư tử này để canh giữ lăng mộ cho ông. Khi Thuận Đế Lưu Bảo qua đời, vì không có sư tử thật, người ta phải nghĩ cách tạc sư tử đá đặt trước lăng. Về sau, các quan lớn quyền quý cũng bắt chước tạc sư tử đá để canh lăng mộ cho người chết.
Tượng sư tử đá có vẻ uy nghiêm, mạnh mẽ và đầy sức sống. Đặc biệt, khi được tạc ở tư thế quỳ, hai chân trước duỗi, hai chân sau gập, ngực ưỡn, bụng thót, bờm rủ, khắp mình nổi rõ những bắp thịt cuồn cuộn, tất cả đều tập trung thể hiện vẻ dũng mãnh và sức mạnh của con sư tử. Hình tượng này cũng biểu hiện một cách khái quát thế giới nội tâm và sự tìm kiếm tinh thần của người thợ tạc tượng sư tử.
Những người thợ khéo tay và thông minh thời cổ Trung Quốc đã tạo ra những con sư tử đá với rất nhiều tư thế khác nhau. Về sau, chức năng của sư tử đá từ việc bảo vệ người chết trước các lăng mộ đã chuyển thành khả năng xua đuổi tà ma, tiêu trừ tai họa. Vì thế, sư tử còn được đặt trước các công trình kiến trúc tôn giáo như chùa chiền, miếu mạo. Ngoài ra, chúng còn xuất hiện như những hình tượng nghệ thuật trang trí thể hiện sự tốt lành, sinh động trên các công trình kiến trúc như cầu, từ đường, cung điện. Trong đó, nổi tiếng nhất là đôi sư tử đá trước Thiên An Môn ở Bắc Kinh. Thủ pháp điêu khắc của cặp sư tử đá này theo lối tả thực tương đối, hình tượng tinh vi, uy nghiêm, hùng tráng nên được nhiều người yêu thích.
