Vì sao Tam Hiệp-Trường Giang đặc biệt hiểm trở?

Toàn bộ ba eo núi ở thượng lưu sông Trường Giang dài khoảng 200km, địa hình vô cùng hiểm trở. Hai bên bờ sông có rất nhiều núi, có đỉnh cao hơn mặt sông trên 500m, có đỉnh dựng đứng như một bức tường nằm giữa sông nước. Mặt sông thu hẹp, rộng không quá 200 ~ 300m, thậm chí nơi hẹp nhất chỉ khoảng 100m; nước sông chảy xiết, dòng sông quanh co và có nhiều ghềnh đá nguy hiểm.

Vì sao Tam Hiệp-Trường Giang lại hiểm trở như vậy?

Một số nhà khoa học cho rằng đó là ảnh hưởng của việc nước sông bị “cắt đứt” và sự vận động của vỏ Trái Đất. Họ nhận định rằng hơn 100 triệu năm trước, vùng lòng chảo Tứ Xuyên vốn là một phần của biển. Về sau, do vỏ Trái Đất nâng cao, nơi này dần biến thành hồ lục địa, tức hồ nước mặn. Sau đó là một thời kỳ vận động hòa hoãn của vỏ Trái Đất. Đến mấy nghìn năm trước, giữa hồ và sông Trường Giang bị ngăn cách bởi một đường phân thủy, chính là dải Tam Hiệp hiện nay. Khi ấy, thượng nguồn sông Trường Giang chảy về phía đông từ đường phân thủy này, còn nước phía tây đường phân thủy chảy vào trong hồ.

Dòng nước chảy không ngừng đã xói mòn mặt đất và tạo một khe nước trên đường phân thủy. Khe nước này ngày càng mở rộng, sâu hơn và dài ra; ban đầu chỉ khi có mưa xuống thì khe rãnh mới có nước và trở thành thượng lưu mới của dòng sông. Cuối cùng, nó cắt đứt đường phân thủy ra sông cái, khiến hồ lục địa của sông Trường Giang và vùng lòng chảo Tứ Xuyên liên tục hoạt động. Trong suốt quá trình hình thành “công trình” to lớn này, các sông ngòi phía đông đường phân thủy chảy vào hồ, đồng thời mở rộng thượng nguồn để cùng tụ hội với sông Trường Giang.

Sau khi đường phân thủy được khai thông, địa thế dải núi này từng bớt hiểm trở. Nhưng về sau, vỏ Trái Đất ở nơi đây lại nâng cao, nước sông tiếp tục ăn mòn xuống dưới và dần tạo thành hiện trạng như ngày nay. Theo quy luật tự nhiên, khi lòng sông bị bào mòn đến mức tiếp xúc cao độ giữa mặt sông và mặt biển, sức nước sẽ giảm mạnh, thậm chí mất khả năng ăn mòn xuống dưới, rồi chuyển sang phá hỏng hai bờ và ăn vào lòng sông; vùng đất cao hai bên bờ cũng dần bị phá hủy. Nhưng ở đây, một mặt dòng nước không ngừng quét sâu xuống lòng sông, mặt khác phạm vi lại liên tục mở rộng, vì thế độ cao so với mặt biển của lòng sông và mặt sông luôn duy trì ở mức khá cao. Nước chảy thường có lực xói mòn mạnh theo chiều xuống dưới, khiến các đỉnh núi hai bên bờ trông ngày càng cao. Dù đến nay vẫn chưa có kết luận cuối cùng về thời điểm eo núi được mở thông, việc hình thành eo sông và hẻm núi là kết quả của sự xói mòn do nước sông chảy xuống cùng sự nâng lên không ngừng của vỏ Trái Đất; điều này không còn nghi ngờ gì nữa. Những eo sông, hẻm núi sâu và hiểm trở hiện nay chính là dấu hiệu cho thấy vỏ Trái Đất đã nâng lên.

Rất nhiều khu vực ở Trung Quốc, đặc biệt là miền Tây, về địa chất đều đang nâng cao. Vì vậy, Trung Quốc không chỉ có Tam Hiệp mà còn có rất nhiều eo sông, hẻm núi khác. Cho đến bây giờ, sự chuyển động nâng cao của những khu vực này vẫn đang diễn ra, và các eo sông, hẻm núi cũng tiếp tục phát triển.