Tần Thuỷ Hoàng đốt sách chôn nhà nho là chuyện như thế nào?
Năm 213 trước Công nguyên, Tần Thủy Hoàng ban yến trong cung điện ở thành Hàm Dương cho các quần thần. Sau ba tuần rượu, viên quan phó xạ Chu Thanh Thần đứng dậy chúc rượu, ca ngợi Tần Thủy Hoàng đã biến các nước chư hầu vốn tách rời nhau thành các quận huyện, khiến thiên hạ thái bình, công lao của Tần Thủy Hoàng thật bất hủ. Nhưng học sĩ Thuần Vu Việt đứng dậy công kích chế độ quận huyện. Hơn nữa, ông còn yêu cầu dựa vào thể chế đời xưa, cắt đất phong hầu cho các đệ tử.
Lúc bấy giờ, thừa tướng Lý Tư đứng lên bác bỏ các luận điểm của Thuần Vu Việt. Ông lại mượn vấn đề này để nói rộng ra rằng những kẻ đọc sách chỉ quen luận bàn Thi Thư, dùng chuyện đời xưa để bài bác công việc ngày nay, gây mê hoặc và làm hỗn loạn lòng người. Vì thế, nhất định phải đem họ ra trừng trị thật nghiêm.
Tần Thủy Hoàng nghe nói như vậy, xuất phát từ nhu cầu tăng cường chuyên chế, thống trị và đàn áp tư tưởng, đã tiếp thu kiến nghị của thừa tướng Lý Tư. Ông ra lệnh đốt hết các sách sử không thuộc về nước Tần, cùng tất cả các sách Thi Thư đang tàng trữ trong dân gian, kể cả các trước tác của Bách Gia Chư Tử. Hoàng đế lại quyết định từ nay về sau, kẻ nào còn dám bàn luận về Thi Thư sẽ bị chặt đầu; kẻ nào dùng chuyện xưa để bài bác việc đời nay sẽ bị chém cả nhà.
Vì thế, vô số điển tích văn hóa đã bị đốt thành tro. Sau vụ đốt sách, đến năm thứ hai, các nho sinh càng thêm bất mãn. Sau lưng hoàng đế, họ mắng chửi Tần Thủy Hoàng là kẻ tham nắm quyền thế, tàn bạo thành tính. Sau khi nhận được những lời cáo giác bí mật, Tần Thủy Hoàng lập tức phái người đi điều tra, bắt giữ các nho sinh trong thành Hàm Dương để thẩm vấn. Vì các nho sinh này tố cáo lẫn nhau, Tần Thủy Hoàng nổi cơn thịnh nộ và đem tất cả 460 nhà nho có liên can đến vụ này chôn sống. Đó chính là sự kiện “Phần thư khanh nho”, tức đốt sách và chôn nhà nho, đã được ghi trong lịch sử.
Việc Tần Thủy Hoàng đốt sách và chôn nhà nho đã kìm hãm các tư tưởng chống đối, nhưng đồng thời cũng hủy diệt nền văn hóa lịch sử. Về sau, tuy vị hoàng đế này từng nhận được những lời ca tụng, nhưng trong mỗi lời ca ngợi đều hàm chứa ý báo trước sự diệt vong cuối cùng.
