Vì sao tàu biển đi về phía Tây một ngày sẽ ngắn hơn đi về phía Đông?

Ngày 20 tháng 9 năm 1519, năm chiếc tàu biển Tây Ban Nha do Magellan dẫn đầu rời cảng Shenlaka, đi về phía tây và bắt đầu cuộc hành trình vòng quanh Trái Đất. Gần ba năm sau, chỉ còn một chiếc tàu đến được quần đảo Futtejiao, nơi cách Tây Ban Nha một ngày đường. Các thủy thủ ghi trong nhật ký hàng hải rằng họ đến quần đảo Futtejiao vào ngày 9 tháng 7 năm 1522.

Khi lên bờ, các thủy thủ tranh luận với dân địa phương: “Hôm nay là ngày mùng 9”. Người bản địa lại khẳng định: “Không! Các ông nhầm rồi, hôm nay là ngày mùng 10”.

Nhật ký hàng hải ghi rất đầy đủ, không thiếu một ngày, nên các thủy thủ không chịu nhận là mình sai.

Vì sao ngày mùng 9 lại thành ngày mùng 10? Thực ra hôm đó đúng là ngày mùng 10. Chẳng lẽ nhật ký đã ghi sai ngày? Các thủy thủ thật sự không biết mình sai ở đâu. Vậy rốt cuộc ai đúng, ai sai?

Một ngày đã biến đi đâu? Vào thời đó, không ai giải thích được sự chênh lệch này. Mãi về sau người ta mới tìm ra nguyên nhân: đó là do con tàu đi từ đông sang tây vòng quanh Trái Đất.

Trái Đất luôn tự quay từ tây sang đông. Khi tàu đi về phía tây, con tàu giống như đang đuổi theo Mặt Trời: ban ngày họ không ngừng đuổi theo Mặt Trời, còn ban đêm họ lại tránh được lúc Mặt Trời mọc. Như vậy, thời gian một ngày đêm bị kéo dài ra. Theo tính toán, mỗi ngày trên tàu của họ dài hơn 24 giờ khoảng một phút rưỡi. Một phút rưỡi rất ngắn nên các thủy thủ không nhận ra sự chênh lệch trên đồng hồ. Nhưng chuyến đi kéo dài gần ba năm; mỗi ngày dài thêm một phút rưỡi, tích lại thành đúng một ngày. Đó chính là nguyên nhân gây ra sự nhầm lẫn nói trên.

Đương nhiên, nếu họ đi theo hướng ngược lại, từ tây sang đông, thì mỗi ngày sẽ ngắn hơn 24 giờ. Sau gần ba năm, họ sẽ có thêm một ngày, và tình huống sai lệch sẽ diễn ra theo hướng ngược lại.

So với tàu viễn dương hiện đại hoặc máy bay phản lực ngày nay, tàu biển thời xưa đi rất chậm. Khi đi về phía tây trên quãng đường dài, tàu viễn dương hoặc máy bay phản lực khiến mỗi ngày không chỉ dài thêm gần 2 phút, mà có thể dài thêm hàng chục phút, thậm chí vài giờ, vì chúng “đuổi” Mặt Trời nhanh hơn nhiều. Vì vậy khi tính giờ đi biển hoặc bay đường dài, người ta không thể bỏ qua sự tăng giảm thời gian này. Nếu quên điều đó, khi cập bến rất dễ nhầm lẫn với thời gian quy định, thậm chí máy bay có thể không hạ cánh đúng giờ.