Có phải Trung thu trăng sáng hơn không?
Ở Trung Quốc, rằm tháng 8 âm lịch được gọi là Tết Trung thu, một ngày lễ đã có lịch sử hơn 2000 năm. Phong tục ăn bánh Trung thu cũng đã tồn tại ít nhất hơn 1000 năm. Nhiều người cho rằng trăng rằm đêm Trung thu sáng hơn trăng ở các đêm khác, và người xưa khi làm thơ, viết văn cũng thường miêu tả như vậy. Nhưng xét theo thiên văn học hiện đại, trăng Trung thu không sáng hơn trăng của những ngày khác.
Mặt Trăng chuyển động quanh Trái Đất trên quỹ đạo elip, vì vậy khoảng cách giữa Mặt Trăng và Trái Đất lúc gần lúc xa, dao động trong khoảng 40,67 vạn đến 35,64 vạn km. Vào Tết Trung thu, Mặt Trăng thường không nằm ở vị trí gần Trái Đất nhất, nên không sáng hơn so với các tháng khác.
Từ lần trăng tròn này đến lần trăng tròn kế tiếp trung bình mất 29 ngày 12 giờ 44 phút, gọi là một “tháng sóc vọng”. Trong âm lịch, ngày sóc được quy định là mồng 1; sau ngày sóc trung bình 14 ngày 18 giờ 22 phút mới đến ngày “vọng”. Vì thế, chỉ khi sóc xảy ra vào sáng mồng 1 thì vọng mới rơi vào tối rằm. Trên thực tế, trăng vọng thường không xuất hiện vào tối rằm mà vào tối ngày 16. Độ dài của sóc và vọng có thể dao động quanh giá trị trung bình khoảng 6 giờ, nên có khi đến sáng ngày 17 vọng mới xảy ra. Vì vậy, đêm Trung thu nhiều khi trăng chưa tròn và sáng bằng đêm ngày 16.
Vì sao mọi người vẫn cảm thấy trăng đêm Trung thu sáng hơn cả? Điều đó chủ yếu là cảm giác chủ quan được lưu truyền lâu đời, kết hợp với phong tục tập quán. Mùa xuân thời tiết còn lạnh, ít người ra ngoài ngắm trăng sao; mùa hè trăng thường thấp, ánh trăng tương đối ít, trong khi sao trời lại rất nhiều. Ban đêm ra ngoài hóng mát, người ta chủ yếu ngắm dải Ngân Hà, Ngưu Lang, Chức Nữ và “Tâm tú nhị” màu đỏ ở chòm Thiên Hát phía nam bầu trời. Mùa đông tuy trăng sáng nhưng trời lạnh nên ít ai đứng ngoài thưởng trăng. Còn mùa thu trời mát, bầu trời trong, Mặt Trăng trở thành đối tượng quan sát nổi bật nhất. Vì vậy không lạ khi người ta cảm thấy trăng Trung thu sáng khác thường.
