Cá ngủ bằng cách nào?

Bình thường, những con cá sống mà chúng ta nhìn thấy hầu như luôn bơi lội tung tăng. Ngay cả khi có loài cá đứng yên một chỗ, người ta vẫn thấy vây và mang của chúng hoạt động đều đặn. Vì vậy không lạ khi có người không tin rằng cá cũng biết ngủ.

Thực ra, cá cũng giống các động vật có xương sống khác: để loại bỏ sự mệt mỏi của hệ thần kinh trung ương và tứ chi, chúng đều cần ngủ. Chỉ có điều tư thế ngủ của cá rất khác, nên dù cá đã ngủ, bạn cũng khó nhận ra. Vậy cá ngủ bằng cách nào?

Điều này phải bắt đầu từ cấu tạo của cá.

Trên thế giới hiện nay có khoảng 20.000 loài cá, riêng Trung Quốc có khoảng 2500 loài. Dù là cá nước mặn hay cá nước ngọt, ngoài một số loài cá sụn như cá mập có nếp gấp giống mí mắt, có thể che một phần hoặc toàn bộ mắt, phần lớn cá xương cứng như cá chép, cá mè, cá hố, cá chim... đều không có mí mắt. Một số loài như cá thì, cá lức tuy có mí mắt mờ nhưng trong suốt và không cử động được, khác với mí mắt thông thường cả về cấu tạo lẫn tác dụng. Động vật có xương sống sống trên đất liền khi ngủ thường khép mi mắt lại, còn phần lớn cá không có mí mắt, vì vậy rất khó đoán chúng đang thức hay đã ngủ.

Khi ngủ, cá ngừng bơi và đứng yên ở một nơi, nhưng thời gian đứng yên dài hay ngắn tùy từng loài. Tuy vậy, một khi cá thật sự vào trạng thái ngủ, người ta có thể đưa tay bắt chúng, giống như bắt động vật có xương sống trên cạn khi đang ngủ. Tầng nước nơi cá ngủ cũng khác nhau: có loài ngủ ở tầng đáy, có loài ở tầng giữa; cá mỏ vẹt còn nằm ngang dưới đáy nước để ngủ. Buổi trưa mùa hè, cá mè hoa và cá mè trắng thích ngủ trưa dưới bèo rong. Khi trời tối, cá cũng như nhiều động vật dưới nước khác thường ở trạng thái nghỉ ngơi, trừ một số con đói còn thức. Ban ngày cá trắm đen thích tụ tập thành đàn ở tầng trên, nhưng đến tối lại tản ra và nghỉ ở đáy nước; nếu bị quấy nhiễu, chúng lập tức tụ lại và bơi thành đàn ở tầng trên.

Cá ngủ giống như con người ngủ gật: thời gian không dài và vẫn rất cảnh giác. Đây không chỉ là đặc điểm của cá, mà cũng là đặc tính chung khi ngủ của nhiều động vật có xương sống bậc thấp.