Vì sao trong vũ trụ chiều cao cơ thể lại tăng lên?
Các nhà du hành sống trong vũ trụ từng phát hiện một hiện tượng kỳ lạ: cơ thể họ cao lên, thậm chí có người cao thêm rất rõ, nhiều nhất có thể tăng tới 5,5 cm. Nguyên nhân là do hiện tượng mất trọng lượng trong vũ trụ. Khi không còn trọng lượng, mọi thứ không còn phân biệt rõ trên dưới, các đĩa đệm cột sống giãn ra, các khớp cũng trở nên lỏng hơn, khe khớp tăng lên. Hàng chục khớp nhỏ cùng giãn ra sẽ khiến chiều cao cơ thể tăng đáng kể. Tuy nhiên, hiện tượng này sẽ mất đi chỉ sau vài giờ khi nhà du hành trở về mặt đất.
Ngay trên mặt đất, chiều cao cơ thể trong một ngày cũng có thay đổi. Sáng sớm là lúc thân thể cao nhất, vì sau một đêm nằm trên giường, các khớp được thả lỏng, phần nào giống trạng thái trong không trung. Tất nhiên, đây không phải do mất trọng lượng nên mức tăng không lớn, nhiều nhất cũng chỉ khoảng 1 cm.
Môi trường mất trọng lượng là một tài sản mới đối với con người. Ta có thể tận dụng nó để chế tạo những sản phẩm mũi nhọn có chất lượng cao, độ chính xác siêu cao mà trên mặt đất rất khó hoặc không thể tạo ra, đồng thời hoàn thành nhiều thí nghiệm khoa học không thể tiến hành trong điều kiện mặt đất. Nhưng đối với cơ thể nhà du hành, mất trọng lượng lại là một “tai hại” khó tránh.
Con người sống lâu trong môi trường trọng lực Trái Đất, nên máu thường chịu sức hút và có xu hướng chảy xuống dưới. Trong môi trường mất trọng lực, máu được phân phối lại: lượng máu ở tứ chi giảm, còn ở vùng đầu tăng lên, khiến áp suất tĩnh mạch không còn tác dụng như bình thường; thành phần nước trong máu mất đi nhiều, làm máu trở nên đặc và quánh hơn. Khi không còn trọng lực, bộ xương chịu lực giảm, lâu ngày cơ bắp co lại, xương trở nên giòn và lỏng lẻo; đặc biệt canxi và phốt pho trong xương bị mất đi, khiến nhà du hành sau khi trở về mặt đất có thể mềm yếu, thiếu sức và cử động khó khăn. Mất trọng lượng còn làm hồng cầu và tế bào lympho trong máu giảm, khiến năng lực miễn dịch suy yếu. Trong môi trường ấy, đa số nhà du hành còn có phản ứng tiền đình như buồn nôn, mặt xanh tái, ra mồ hôi, chóng mặt, khả năng làm việc giảm sút; hiện tượng này gọi là bệnh vũ trụ.
Để giảm ảnh hưởng của mất trọng lượng đối với cơ thể, ngoài việc tập luyện, sắp xếp chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, việc rèn luyện thể dục và dùng thuốc phòng ngừa cũng đem lại hiệu quả nhất định. Trong tương lai, khi các chuyến bay vũ trụ kéo dài hơn, con người còn có thể chế tạo thiết bị tạo trọng lực ngay trên tàu để giải quyết triệt để những khó khăn y học vũ trụ này.
