Giấy chứng nhận
Trên chuyến tàu hôm ấy, cô soát vé trẻ đẹp cứ nhìn chăm chăm vào một người đàn ông đứng tuổi đang đi làm thuê.
– Soát vé.
Người đàn ông lục khắp người, từ túi áo đến túi quần. Một lúc lâu sau, anh mới tìm thấy tấm vé, nhưng lại cứ nắm chặt trong tay, không muốn đưa ra. Cô soát vé liếc nhìn rồi cười nhạt:
– Đây là vé trẻ em.
Người đàn ông đỏ bừng mặt, nhỏ giọng đáp:
– Vé trẻ em chẳng phải cũng bằng giá vé dành cho người tàn tật sao?
Dĩ nhiên cô soát vé biết giá vé trẻ em và vé người tàn tật đều chỉ bằng một nửa vé thường. Cô quan sát anh một lúc rồi hỏi:
– Anh là người tàn tật à?
– Vâng, tôi là người tàn tật.
– Vậy đưa giấy chứng nhận tàn tật cho tôi xem.
Người đàn ông bỗng căng thẳng. Anh ngập ngừng nói:
– Tôi không có giấy tờ. Khi mua vé, cô bán vé cũng bảo tôi đưa giấy chứng nhận tàn tật. Không biết phải làm sao nên tôi đành mua vé trẻ em.
Cô soát vé cười gằn:
– Không có giấy chứng nhận thì làm sao chứng minh anh là người tàn tật?
Người đàn ông im lặng. Anh từ từ tháo giày, vén ống quần lên. Bàn chân của anh chỉ còn lại một nửa.
Cô soát vé liếc qua rồi lạnh lùng nói:
– Tôi cần xem giấy tờ, tức là quyển sổ có in chữ “Giấy chứng nhận tàn tật” và đóng dấu thép của Hội người tàn tật.
Khuôn mặt người đàn ông khổ sở như quả dưa đắng. Anh giải thích:
– Tôi không có hộ khẩu ở địa phương nên người ta không cấp sổ tàn tật cho tôi. Hơn nữa, tôi làm ở công trường tư nhân. Sau tai nạn, ông chủ bỏ trốn, tôi cũng chẳng có tiền đến bệnh viện giám định.
Trưởng tàu nghe chuyện liền đến hỏi tình hình. Người đàn ông lại trình bày rằng mình là người tàn tật và đã mua tấm vé có giá trị bằng vé người tàn tật. Trưởng tàu cũng hỏi:
– Giấy chứng nhận tàn tật của anh đâu?
Người đàn ông đáp rằng mình không có, rồi cho trưởng tàu xem nửa bàn chân. Nhưng trưởng tàu thậm chí chẳng thèm nhìn, vẫn khăng khăng:
– Chúng tôi chỉ xem giấy tờ, không xem người. Có giấy chứng nhận tàn tật mới là người tàn tật, có giấy chứng nhận tàn tật mới được hưởng chế độ ưu đãi. Anh mau mua vé bổ sung đi.
Người đàn ông đứng tuổi sững sờ. Anh lục hết túi áo, túi quần và hành lý, chỉ còn hơn năm mươi ngàn đồng, hoàn toàn không đủ để mua vé bổ sung. Anh nhăn nhó, gần như khóc:
– Sau khi chân tôi bị máy cán đứt một nửa, tôi không còn làm được việc nữa. Không có tiền, đến quê nhà cũng chẳng về nổi. Nửa tấm vé này là do bà con đồng hương góp mỗi người một ít mua giúp. Xin ông rộng lòng, giơ cao đánh khẽ, tha cho tôi lần này.
Trưởng tàu dứt khoát:
– Không được.
Cô soát vé liền nhân đó nói với trưởng tàu:
– Bắt anh ta lên đầu tàu xúc than, coi như làm lao động nghĩa vụ.
Trưởng tàu nghĩ một lát rồi gật đầu:
– Cũng được.
Một đồng chí lão thành ngồi đối diện người đàn ông cụt chân không thể chịu nổi nữa. Ông đứng bật dậy, nhìn thẳng vào mắt vị trưởng tàu và hỏi:
– Anh có phải đàn ông không?
Trưởng tàu ngơ ngác:
– Chuyện này thì liên quan gì đến việc tôi có phải đàn ông hay không?
– Anh cứ trả lời tôi, anh có phải đàn ông không?
– Đương nhiên tôi là đàn ông!
– Anh dùng gì để chứng minh mình là đàn ông? Đưa giấy chứng nhận đàn ông của anh ra cho mọi người xem nào.
Hành khách chung quanh bật cười. Vị trưởng tàu đứng ngây ra một lát rồi nói:
– Một người đàn ông to lớn như tôi đang đứng đây, lẽ nào lại là đàn ông giả?
Đồng chí lão thành lắc đầu:
– Tôi cũng giống các anh chị thôi, chỉ xem giấy tờ, không xem người. Có giấy chứng nhận đàn ông mới là đàn ông, không có thì không phải.
Vị trưởng tàu nghẹn lời, nhất thời không biết đáp lại thế nào. Cô soát vé bèn đứng ra giải vây:
– Tôi không phải đàn ông, có chuyện gì ông cứ nói với tôi.
Đồng chí lão thành chỉ vào cô ta và nói thẳng:
– Cô hoàn toàn không phải người.
Cô soát vé nổi giận, giọng the thé:
– Ông ăn nói cho sạch sẽ một chút. Tôi không phải người thì là gì?
Đồng chí lão thành vẫn bình tĩnh, cười nhạt:
– Cô là người ư? Vậy đưa giấy chứng nhận “người” của cô ra xem nào.
Cả toa tàu lại cười ầm lên. Chỉ có một người không cười. Đó là người đàn ông trung niên bị cụt chân. Anh nhìn trân trân vào mọi chuyện trước mắt. Từ lúc nào, đôi mắt anh đã đầy nước, không rõ đó là tủi thân, xúc động hay căm giận.
