Tại sao nói hoa cúc là một chùm hoa chứ không phải là một đóa hoa?
Hoa cúc là loài thực vật được nuôi trồng từ lâu đời. Nó vừa có giá trị thưởng thức, vừa có thể làm thuốc, lại còn có thể dùng để pha trà nên giá trị kinh tế khá cao. Vì vậy, từ Nam đến Bắc, từ Đông sang Tây, hầu như ở đâu cũng có thể bắt gặp hoa cúc. Trên thế giới có nhiều sự vật chúng ta tiếp xúc hằng ngày nhưng lại chưa thật sự hiểu rõ, đúng như câu “quen mắt nên không để ý”. Sự hiểu biết của con người về hoa cũng vậy. Có người nói hoa cúc là một đóa hoa, có người lại nói hoa cúc gồm rất nhiều bông hoa nhỏ hợp thành, nên phải gọi là một chùm hoa. Rốt cuộc ai đúng ai sai? Hãy cùng quan sát kỹ một bông hoa cúc thông thường.
Ở phần gốc của hoa cúc có mấy lớp cánh nhỏ thuôn dài màu xanh, trong thực vật học gọi là tổng bao, có tác dụng bảo vệ giống như đài hoa. Hướng vào phía trong là một vòng hoặc nhiều vòng màu vàng, trắng, tím hồng... có hình lưỡi, trông giống cánh hoa. Nếu bóc một lớp ra xem, bạn sẽ thấy đó thực ra là một bông hoa nhỏ có nhị đực thoái hóa nhưng vẫn còn nhụy cái. Trong thực vật học, dạng hoa này gọi là hoa lưỡi, vì mọc ở rìa cụm hoa nên còn gọi là hoa biên, có tác dụng thu hút côn trùng. Bên trong nữa là vô số bông hoa nhỏ màu vàng hoặc trắng, có cả nhị đực và nhụy cái, tràng hoa dạng ống. Những hoa này được gọi là hoa ống; vì mọc ở giữa cụm hoa nên cũng có người gọi là hoa trung tâm. Hoa cúc nhờ những bông hoa nhỏ này để sinh sản đời sau.
Sự biến dị của hoa cúc rất lớn. Có những hoa ống phát triển rõ rệt hoặc biến thành dạng gần giống hoa lưỡi, nhìn như cánh hoa kép. Tuy nhiên, dù biến đổi thế nào thì cấu tạo cơ bản vẫn không rời khỏi hình thức đã nói ở trên.
Hiểu rõ cấu tạo của hoa cúc, ta có thể thấy hoa cúc rốt cuộc là chùm hoa hay một đóa hoa. Xét về mặt cấu tạo, nó hiển nhiên là một cụm hoa, vì được tạo thành từ rất nhiều bông hoa nhỏ sắp xếp theo trật tự nhất định. Nhưng xét về chức năng và tác dụng, nó lại giống như một đóa hoa, vì nhiều hoa nhỏ có chức năng khác nhau cùng kết hợp thành một thể thống nhất, vừa phân công vừa hợp tác: có hoa dùng để thu hút côn trùng, có hoa dùng để sinh sản. Tất nhiên, nói hoa cúc là một chùm hoa vẫn hợp lý hơn. Cấu tạo này của hoa cúc là sự thích nghi khá hoàn hảo với việc truyền phấn nhờ côn trùng, vì thế hoa cúc cũng được xem là một nhóm thực vật có mức độ tiến hóa tương đối cao.
