Vì sao ở Nam Cực lại nhiều vẩn thạch đến thế?

Đối với các nhà thiên văn, vẫn thạch là những “tiêu bản thiên thể” rất khó kiếm. Không ai ngờ rằng trong điều kiện thiếu tư liệu và đầu mối, tại khu vực Nam Cực với môi trường sống vô cùng khắc nghiệt, các nhà khoa học lại phát hiện được một lượng lớn vẫn thạch.

Năm 1912, một đội thám hiểm Australia ở vùng băng tuyết Waykeus, cách phía tây bắc Nam Cực không xa, đã phát hiện mẫu vẫn thạch đầu tiên. Mẫu này nặng khoảng 1 kg. Sau đó, trong hơn nửa thế kỷ từ năm 1912 đến 1964, người ta lần lượt phát hiện thêm 5 mẫu vẫn thạch ở Nam Cực.

Trong vòng 20 năm kể từ năm 1969, tại khu vực Nam Cực người ta phát hiện được rất nhiều mẩu vẫn thạch, một kết quả hoàn toàn bất ngờ. Đầu tiên, đội thám hiểm Nhật Bản năm 1969 phát hiện vẫn thạch ở khu vực dãy núi Yamato. Đến năm 1976, trong phạm vi 200 km2, người ta đã thu thập được khoảng 1.000 mẩu vẫn thạch. Sau năm 1976, các đội thám hiểm Nam Cực của nhiều nước khác tiếp tục phát hiện một lượng lớn vẫn thạch ở các thung lũng thuộc dãy Yamato, khu vực Allan Hills và Victoria. Đến cuối những năm 80 của thế kỷ XX, toàn bộ đại lục Nam Cực đã tìm thấy khoảng 7.000 - 8.000 mẩu vẫn thạch, và xem ra vẫn còn có thể tìm thấy thêm.

Theo thống kê, số vẫn thạch thu được trên thế giới trước đó tương đương khoảng 3.000 lần rơi được ghi nhận hoặc thu thập. Các vẫn thạch phát hiện ở Nam Cực làm số lượng mẫu tăng lên hơn một nửa. Điều đặc biệt quý là những vẫn thạch ở Nam Cực được bảo tồn lâu dài trong điều kiện nhiệt độ thấp, độ ẩm thấp và môi trường rất trong sạch, nên trở thành tư liệu và tiêu bản nghiên cứu vô cùng quý giá.

Vẫn thạch ở Nam Cực được phát hiện đặc biệt nhiều và phân bố tương đối tập trung. Phần lớn các mẫu đã tìm thấy tập trung ở dãy núi Yamato gần nơi đóng quân của đội khảo sát Nhật Bản và quanh một số dãy núi khác, cũng như khu vực gần đội khảo sát của Mỹ. Các nhà khoa học nhận thấy các vẫn thạch tập trung này có đủ nhiều loại. Điều đó cho thấy ban đầu chúng phân tán ở nhiều nơi, nhưng do một nguyên nhân nào đó, chẳng hạn các tầng băng chảy chậm trong thời gian dài, chúng dần bị dồn về một số khu vực.

Các tầng băng ở giữa đại lục Nam Cực rất dày, kéo dài đến gần bờ biển mới mỏng dần. Có thể hình dung tầng băng phủ trên đại lục giống như một tấm bánh; băng tự nhiên sẽ từ nơi cao trượt xuống nơi thấp. Dù tốc độ trượt rất chậm, chính sự chuyển động ấy đã cuốn và tập trung các vẫn thạch từ nhiều nơi lại. Khi gặp núi cao hoặc gò đồi, sự chuyển động của các vẫn thạch bị cản trở, nên chúng dừng lại dưới chân núi.

Có thể bạn thấy kỳ lạ: vì sao những “tiêu bản thiên thể” hiếm gặp này lại kéo nhau đến Nam Cực? Thực ra, điều này có phần tương tự hiện tượng cực quang, liên quan đến ảnh hưởng của từ trường Trái Đất; thêm vào đó, lớp băng tuyết Nam Cực đã bảo tồn những vật thể từ ngoài bầu trời rơi xuống này trong thời gian dài.