Sạt núi xảy ra như thế nào?

Vùng Long Lăng, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc từng liên tiếp xảy ra hai trận động đất mạnh cấp 7,5 và 7,6 độ Richte. Động đất làm cho một vùng núi rộng hơn 100 km vuông phát sinh hiện tượng đất cát và đá sạt lở, phá hoại nhiều cánh đồng lớn, lấp nhiều kênh nước, thậm chí làm hư hại một nhà máy điện gần đó. Nhân dân gọi hiện tượng này là sạt núi.

Sạt núi là hiện tượng núi bị lở, thường xảy ra ở những sườn núi có độ dốc lớn. Đây là một hiện tượng địa chất khá thường gặp. Đất đá ở đó dưới tác dụng của trọng lực mà sạt xuống. Khi động đất, các ngọn núi bị chấn động và sinh ra sạt lở; nhưng ngay cả khi không có động đất, hiện tượng này cũng có thể xảy ra.

Núi sạt lở là do đất đá trên sườn núi trước đó đã bị tác động bởi các quá trình địa chất như phong hóa, khiến chúng tách rời dần. Khi không thể duy trì trạng thái ổn định nữa, đất đá sẽ sạt xuống. Tuy nhiên, sạt lở tự nhiên thường có quy mô nhỏ và chỉ giới hạn ở những nơi cá biệt.

Có lúc nham thạch trên vách núi chưa hoàn toàn nứt vỡ, trọng lượng cũng chưa đến mức tự tách khỏi núi mẹ, nhưng do động đất gây chấn động, tầng nham thạch ấy bị phá vỡ và sạt xuống từng mảng lớn. Động đất mạnh đôi khi còn khiến những tảng đá trên các ngọn núi không quá dốc cũng bị bật lên rồi lăn xuống. Vì vậy, sạt lở do động đất gây ra thường có quy mô lớn và phạm vi rộng.

Lở núi cũng gây thiệt hại rất nghiêm trọng về người và tài sản. Ở Chilê, một trận động đất cấp 8,5 đã gây lở núi trên phạm vi lớn. Đất đá sạt xuống làm tắc cả dòng sông, nước hồ dâng lên rồi tràn ra, nhấn chìm thành phố cách đó 65 km.

Tình trạng tương tự cũng từng xảy ra ở nhiều vùng khác. Tuy nhiên, sạt lở núi có thể phòng ngừa ở mức nhất định. Chỉ cần có kế hoạch xử lý trước những nơi có nguy cơ sạt lở, hoặc xây tường chắn ở vị trí thích hợp, ta có thể giảm thiệt hại xuống mức thấp nhất.