Vì sao nói Trung Quốc Đại Lục do nhiều vùng đất hợp thành?
Trung Quốc Đại lục là một vùng đất hoàn chỉnh, đó là sự thật mà ai cũng biết. Nhưng dựa vào căn cứ nào để có thể khẳng định điều ấy? Câu chuyện này bắt đầu từ “Cá chỉ nam” mang từ tính.
Thời Bắc Tống có một kiệt tác quân sự mang tên “Võ Kinh tổng yếu”. Cuốn sách này nhắc đến việc dùng “Cá chỉ nam” để xác định phương hướng khi hành quân trong đêm tối, đồng thời chỉ dẫn cách chế tạo nó: cắt một tấm thép mỏng thành hình con cá, đặt vào lò nung đỏ rồi hướng đầu cá về phía nam, sau đó để nguội. Khi thả “Cá chỉ nam” nổi trên mặt nước, đầu cá sẽ chỉ về hướng nam. Ngày nay, người ta biết rằng “Cá chỉ nam” có thể xác định phương nam là vì tấm sắt mỏng trong quá trình nguội đi chịu sự từ hóa của từ trường Trái Đất, từ đó sinh ra từ tính.
Thời xưa, khi núi lửa hoạt động, các dòng nham thạch phun trào rồi nguội đi cũng chịu tác động từ hóa của từ trường Trái Đất, trở thành đá nham thạch mang từ tính. Đặc biệt, đá Bazan có hàm lượng sắt tương đối cao. Loại từ tính này được gọi là hóa thạch từ tính hoặc thừa từ tính. Nham thạch có hóa thạch từ tính giống như mỗi con cá chỉ nam, nhưng nó không chỉ về nam cực ngày nay, mà chỉ về hướng cực từ của vùng đất nơi nham thạch được tạo ra. Dựa vào phương hướng của hóa thạch từ tính và trình độ khoa học hiện nay, người ta có thể tính được vĩ độ nơi hóa thạch hình thành: vĩ độ càng cao thì góc càng lớn; ở xích đạo góc bằng 00, còn ở hai cực góc bằng 900. Khi kiểm tra một số đá nham thạch mang từ tính, các nhà địa chất học thường phát hiện vĩ độ nơi nham thạch hình thành không giống với vị trí hiện nay nơi chúng được tìm thấy. Điều này chứng tỏ vị trí hiện tại của nham thạch không phải nơi nó hình thành ban đầu, mà đã trôi đến từ một nơi rất xa.
Nghiên cứu hóa thạch từ tính không chỉ cho thấy Trung Quốc Đại lục quả thực được hình thành từ rất lâu đời, trải qua nhiều thời đại, mà còn phát hiện khoảng 300 triệu năm trước, vùng đất Hoa Bắc Trung bộ và Hoa Nam Trung bộ cách nhau khoảng 20 vĩ độ. Khoảng cách ấy xa hơn rất nhiều so với hiện nay. Ở núi Tần Lĩnh nằm giữa Hoa Nam và Hoa Bắc, các nhà địa chất học đã phát hiện nham thạch đáy đại dương và những vật tích lũy trong đại dương từ thời cổ xưa. Có thể thấy Hoa Bắc và Hoa Nam từng bị ngăn cách bởi một đại dương mênh mông. Hơn 200 triệu năm trước, hai vùng đất này dần nhích lại gần nhau, khiến đại dương ở giữa biến mất. Vật trầm tích và nham thạch trong đại dương cổ bị áp lực dồn ép, cuốn lên thành núi Tần Lĩnh và các ngọn núi lớn hùng vĩ ngày nay.
Sinh vật cổ và các chứng cứ khác cũng cho thấy, vào thời cổ đại, Hoa Bắc và Hoa Nam không thuộc cùng một lục địa. Cách đây 500~800 triệu năm, địa tầng và diện mạo của Hoa Nam không giống Hoa Bắc, nhưng lại hoàn toàn giống Ôxtrâylia. Chẳng hạn, ở Hoa Nam và Ôxtrâylia đều phát hiện giải băng trầm tích từ 600~800 triệu năm trước, loại trầm tích chỉ hình thành ở những nơi có khí hậu khắc nghiệt, trong khi Hoa Bắc lại không có. Nghiên cứu hóa thạch chứng minh rằng có thể Hoa Nam và Ôxtrâylia trước kia từng liền thành một dải, sau một thời gian dài trôi nổi, Hoa Nam mới dần di chuyển và kết hợp với Hoa Bắc.
Một chứng cứ cùng loại cũng cho thấy các địa danh như Tây Tạng, Tháp Lý Mộc, Qaidam… từng là những vùng đất cô lập bị đại dương cổ chia cắt. Hơn 300 triệu năm trước, Hoa Nam thuộc vùng nhiệt đới, trong khi vùng đất Tây Tạng lại tồn tại những sinh vật ưa mùa đông. Đến hơn 100 triệu năm trước, một loại nước ngọt của Hoa Nam đã xâm nhập vào Tây Tạng, chứng tỏ hai vùng đất xa xôi từng nhập lại với nhau. Có thể nói nhiều vùng đất lớn đã nối liền cách đây khoảng 200~300 triệu năm và bắt đầu hình thành Trung Quốc Đại lục. Các hệ thống núi cuộn lên giữa những vùng đất chính là vết chỉ khâu của quá trình nối liền ấy. Vào đầu thời kì đại trung sinh, vùng đất Hoa Bắc - Tháp Lý Mộc cùng Tây Bác Lợi Á vẫn nối thành một dải, hình thành châu Á Đại lục cổ đại. Về sau, vùng đất giao nhau giữa phía bắc ấn Độ và Tây Tạng chạm vào nhau rồi kết hợp lại, tạo thành châu Á ngày nay.
