Vì sao tên lửa không có cánh lái vẫn có thể đổi hướng?

Máy bay có cánh lái, gồm cánh lái lên xuống ở cánh và cánh lái đổi hướng ở phần đuôi. Nó dựa vào việc điều khiển các cánh lái này để thay đổi tư thế bay. Hiệu quả đó đến từ luồng khí tác dụng lên bề mặt cánh lái. Nhưng tên lửa phần lớn thời gian bay ngoài tầng khí quyển, nơi hầu như không có không khí. Vậy muốn đổi hướng bay, tên lửa dựa vào biện pháp nào?

Tên lửa dựa vào “bộ lái” bên trong, tức hệ thống khống chế bay. Hệ thống này có hai nhiệm vụ: một là khống chế tên lửa bay về phía trước nhờ động cơ tên lửa tạo lực đẩy; hai là khống chế tư thế của tên lửa, khiến nó có thể ngẩng, cúi, lệch hướng hoặc quay. Hệ thống khống chế đường bay dựa vào các linh kiện nhạy cảm, giống như “con mắt”, để quan sát trạng thái bay của tên lửa và so sánh với đường bay dự định. Nếu tên lửa lệch hướng, tín hiệu sẽ lập tức được báo về “bộ não” là máy tính trên tên lửa. Sau khi phân tích và tính toán, máy tính phát lệnh điều chỉnh đến cơ cấu chấp hành, đưa hướng bay của tên lửa trở lại chính xác.

Khi bay trong môi trường chân không, nếu dùng cánh lái không khí như máy bay thì đương nhiên không có tác dụng. Vì vậy, tên lửa phải dùng cánh lái khí đốt hoặc động cơ lắc. Cánh lái khí đốt được lắp ở phần đuôi, trong ống phụt của động cơ, thường làm bằng than chì hoặc hợp kim chịu nhiệt cao. Khi luồng khí của động cơ phun ra với tốc độ lớn, nó tác dụng lên bề mặt cánh lái và sinh ra lực điều khiển, làm thay đổi tư thế tên lửa. Động cơ lắc thì được lắp trên một giá có thể thay đổi phương hướng lực đẩy, nhờ đó điều chỉnh tư thế bay. Vì vậy, dù bề ngoài tên lửa là hình trụ và không có cánh lái như máy bay, nó vẫn có thể đổi hướng theo yêu cầu.