Tại sao tính kháng bệnh của thực vật hoang dã lại rất mạnh?

Chúng ta từng nhìn thấy thực vật hoang dã mọc ở ruộng hoang, đất hoang: không ít cây có dáng trên to dưới nhỏ, cành lá yếu ớt, một số quả thì rất nhỏ và chua. Nhìn bên ngoài, chúng dường như không bằng các loài thực vật được trồng. Nhưng những người làm công tác khoa học lại có cảm tình sâu sắc với chúng. Họ xem trọng điểm nào ở thực vật hoang dã? Thực vật hoang dã có một ưu điểm vô cùng quý báu, được các nhà thực vật học gọi là “tính kháng chọi mạnh”. Tính kháng chọi là khả năng chống lại những điều kiện bất lợi trong môi trường sống. Trong giới tự nhiên, khi gặp những yếu tố có hại cho sự sống, thực vật luôn tìm cách chống lại. Giữa các loài thực vật khác nhau, đặc biệt là giữa loài được trồng và loài mọc hoang, khả năng đối kháng biểu hiện không giống nhau.

Có người đã từng làm một số thí nghiệm. Trong cùng một điều kiện, khả năng kháng bệnh đốm đen giữa nho mọc hoang và nho trồng rõ ràng khác nhau. Khi lá nho hương hoa hồng được trồng đã đầy vết ban đen của bệnh đốm đen, thì gai nho và lông nho mọc hoang gần như không có vết ban đen. Nguyên nhân là gì? Đó là vì thực vật mọc hoang từ một hạt lớn thành một cây, từ trước tới nay không có ai vun trồng và quản lý, nhưng lại có rất nhiều kẻ thù tấn công: mưa, gió, tuyết lạnh, hạn hán, lũ lụt, bệnh tật và sâu hại luôn tìm cách bóp chết sinh mạng của chúng. Để tiếp tục sinh tồn, từ thời tổ tiên, thế hệ này qua thế hệ khác, chúng luôn phải đấu tranh với những kẻ thù vô tình ấy, dần dần hình thành khả năng kháng bệnh cực mạnh để thích ứng với môi trường. Chúng thường tạo ra nhiều kiểu biến đổi về hình thái bên ngoài và chức năng sinh lý bên trong để tự thích ứng. Ví dụ, nhiều loài thực vật mọc hoang hoặc toàn thân, hoặc lá đều phủ đầy lông; có loài đầy gai, có loài lại chứa độc. Tất cả những đặc điểm này đều giúp chúng đấu tranh tốt hơn với kẻ thù. Những ưu điểm ấy cho thấy sức sống và sức chiến đấu của thực vật mọc hoang rất mạnh mẽ. Còn thực vật trồng thì không như vậy: từ nhỏ đến lớn đều được con người chăm sóc, quan tâm, thiếu sự rèn luyện về khả năng đối kháng, nên khi nguy hiểm xảy đến thì khó chịu nổi, thậm chí bị chết.

Những người làm công tác nuôi trồng thực vật cực kỳ coi trọng ưu điểm kháng cự mạnh của thực vật mọc hoang. Họ thường thông qua con đường lai giữa loài được nuôi trồng và loài mọc hoang để tạo ra những giống tốt, được nhiều người hoan nghênh; nhờ đó, những thực vật vốn có tính kháng cự kém được cải tạo thành các giống mới có chất lượng tốt và khả năng kháng cự mạnh. Vì vậy, các loài thực vật mọc hoang trên đất cằn cỗi, trên núi cao không phải không chịu đựng gió mưa, mà chính là đã lớn lên trong khí hậu khắc nghiệt. Chúng ta cần đặc biệt coi trọng nguồn tài nguyên phong phú và quý báu này, tận dụng triệt để ưu điểm kháng bệnh mạnh của chúng, tạo ra các giống lai mới để giúp ích cho nhân loại.